Archimedes

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
ArchieArchie.GIF
Eufrasia!
~ Een zoekrakende Archimedes.
Europa!
~ Een zoekende Archimedes.
Eureka!
~ Een vindende Archimedes.

Giovanni Fabiolo "Archie" Archimedes (Syracuse, 1 januari 287 vóór C. – aldaar, 31 december 287 vóór C.) was een Grieks wijsgeer, wiskundige, astronoom, arts, kantklosser, dichter, politicus, paardenkweker en leraar Levende Talen, wiens aanwezigheid in het Guinness Book of Records als "mens die tijdens de kortste levensduur het meest heeft verwezenlijkt en meer dan tweeduizend jaar later nog niet helemaal vergeten is" nog lang niet bedreigd is. Archimedes is meteen ook de enige beroemdheid wiens geboortejaar en sterfjaar tegelijkertijd worden gevierd (meestal op 30 juni, om middernacht), terwijl het getal binnen de herdenkingskrans kan behouden blijven.

Geboorte en jeugd (1 januari 287 vóór C.)[bewerken]

De geboorte van Archimedes, of "Archie", zoals hij van meet af aan liefkozend werd genoemd, was een vergetelijk evenement, behalve voor de moeder. Kortom, een geboorte zoals de meeste andere. Onvergetelijk bleken de uren die daarop volgden: de baby evolueerde in recordtijd tot een stevig taterende kleuter, en vóór het middagmaal was hij al door zijn puberteit heen. Zelfs wanneer men rekening houdt met het betrekkelijk late uur van de Griekse middagmaaltijd, die immers tussen twee en vier uur in de namiddag plaatsvindt, mag dit een opmerkelijk verschijnsel genoemd worden.

Volwassenheid 1 (2 januari 287 tot 31 juni 287 vóór C.)[bewerken]

Daags daarop begon Archie aan zijn levenswerk: hij had zich voorgenomen om de basis te leggen voor twintig eeuwen wetenschap. Inderdaad, een ambitieus project, maar Grieken zijn van oudsher optimisten.

Aardebaan[bewerken]

Bij wijze van aanvang lanceerde hij iets dat hem meteen lanceerde als "beloftevolle jongeling": een systeem om de positie van de aarde te wijzigen en zo de seizoenen naar believen aan te passen. Omdat geen enkele Griek eigenlijk te klagen had over de seizoenen (en het weer in 't algemeen) in Griekenland, duurde het ettelijke eeuwen eer zijn hefboomtheorie ergens ingang vond. De ingang in kwestie heette Isaac Newton, een Engelse wetenschapper die hiermee de seizoenen een weinig overhoop gooide. Zo weinig, dat het toen nauwelijks meetbaar was, maar in de XXIste eeuw voor een keten van natuurrampen zou zorgen. De seizoensstabiliteit die Newton wou bereiken, kwam er niet, en als excuus voor het onhandig uitvoeren van het manoeuvre, beriep hij zich op de slechte leesbaarheid van Archimedes' handleiding met de heuglijke woorden: "It's Greek to me!"[1].

Kurkentrekker[bewerken]

ArchieSchroef.GIF

Archimedes vond eveneens de kurkentrekker uit, lang (een kleine twee millennia) vóórdat kurk gebruikt werd om wijnflessen mee dicht te maken. Ook nu had hij er geen onmiddellijk succes mee, en bleef hij een miskend genie. Maar miskende genieën zijn doorzettertjes, en hij slaagde er toch in om een variant op zijn uitvinding te verpatsen aan de firma Hercules, die ze gebruikte als aandrijving voor hun luchtschepen. De eigenlijke toepassing van de schroef kwam er pas in de XVIIde eeuw, en werd, o onrecht, top de markt gebracht zonder één woordje van dank aan Archimedes.

Brandspiegels[bewerken]

Sinds 30 juni 1887, door Grieken die niet meer beschikten over het rekenvermogen van hun voorvaderen aanzien als Archimedes' tweeduizendste geboorte annex sterfdag, worden in de Pireus, Griekenlands voornaamste haven, om middernacht ritueel een aantal schepen verbrand door middel van holle spiegels die het zonlicht concentreren op de zeilen dezer vaartuigen. Jawel, 's nachts, zoals Archimedes het zelf voorschreef!

De eerste vinding die wél onmiddellijk erkenning opleverde, was die van de brandspiegel: een systeem om door middel van concave[2] spiegels de zonnestralen te concentreren op andermans schepen, en deze zo in lichterlaaie te doen opgaan. Wel werd hem oorlogszuchtigheid verweten, maar deze aantijging argumenteerde hij huiswaarts met de bewering dat deze activiteit uitsluitend 's nachts zou uitgevoerd worden, als feeëriek schouwspel op zwoele zomeravonden. Deze pittoreske weerlegging heeft er mede voor gezorgd dat deze uitvinding vaak als een mythe wordt bestempeld, een mythe die sinds 1887 jaarlijks wordt ontkracht. Helaas is deze ontkrachting 's anderendaags al uitgewerkt, en moet de demonstratie het volgende jaar nog eens worden overgedaan.

Pi[bewerken]

De meest frustrerende[3] vondst van Archie was wel een bijzonder getal, dat hij heel laconiek "pi" noemde. Hoe complex zijn hele theorie omtrent dit gegeven ook mocht zijn, meer dan één letter van het Griekse alfabet wilde hij er bij de naamgeving niet aan besteden. Zo was Archie, en zo zal hij in onze herinnering voortleven. Aangezien er ook hier al uitgebreid aandacht is besteed aan dit verschijnsel (klikt u ten bewijze hiervan maar eens op de link in het kopje van deze paragraaf), kan achter dit stukje tekst dan ook een punt gezet worden.

Mededeling
Mogen wij er nogmaals op wijzen dat
Archimedes het bovenstaande verwezenlijkt heeft
in de tijdspanne zijner eerste zes levensmaanden?
Dank u.

Volwassenheid 2 (1 juli 287 tot 30 december 287 vóór C.)[bewerken]

Omdat Archimedes talloze gaven bezat, maar niet die van helderziendheid, besefte hij niet dat hij op 1 juli 287 vóór C.eigenlijk aan zijn midlife crisis had moeten beginnen. In plaats daarvan ging hij dapper door met het doen van uitvindingen en het opstellen van theorieën.

Eufrasia[bewerken]

Op 1 juli 287 vóór C. vond Archimedes de vrouw van zijn leven, en raakte haar dezelfde dag meteen ook weer kwijt. De rest van zijn bijzonder korte leven bracht hij zoek met het zoeken naar Eufrasia Makikoukis, want zo heette de vrouw. Wie deze dame precies was, is altijd een mysterie gebleven, wat, gezien de bijzonder korte verkering (één dag) niet zo verwonderlijk is. Zo is bijvoorbeeld van de enige als authentiek beschouwde bewaarde afbeelding van Archimedes nog steeds niet uitgemaakt of het om zijn beeltenis gaat, of om die van zijn zoek geraakte geliefde. Aangezien deze afbeelding in alle media (behalve de zeer slecht geïnformeerde) aanvaard wordt als zijn portret, nemen wij ze vol vertrouwen over, en is ze dan ook ergens op deze pagina te aanschouwen, vermoedelijk rechts bovenaan[4]. In ieder geval bracht deze kortstondige liefdesaffaire een kentering teweeg in Archie's denken en werken, werd hij, volgens tijdsgenoten, "nooit meer de oude"[5].

Europa[bewerken]

Het authentieke handgeschreven E.E.G.-manifest, nu te bezichtigen in het Nationaal Archeologisch Museum te Athene.

De zoektocht naar Eufrasia had een nefaste uitwerking op Archimedes wetenschappelijke activiteit: zijn vindingen en theorieën schenen zich steeds maar verder van de alledaagse realiteit te verwijderen, en de populariteit ervan slonk zienderogen. Het zonderlingst werd wel zijn nota omtrent het Electro-EncefaloGram gevonden, een in het toen toch behoorlijk ruimdenkende Griekenland goddeloos en vooral respectloos geachte op hersengolven gebaseerde aanbiddingstechniek van de halfgodin Europa, die het al niet makkelijk had om serieus genomen te worden omwille van de verwarring met de gelijknamige maan. Het handgeschreven manifest is nog steeds niet volledig ontcijferd, omdat Archimedes tegelijkertijd ook een nieuw code-handschrift aan het testen was. Het was trouwens dit document dat Leonardo Da Vinci eeuwen later op het idee bracht om zijn bevindingen in klassiek Grieks in spiegelschrift te noteren, en zo ongewenste nieuwsgierigen af te schrikken.

Eureka[bewerken]

Na een kort maar gevuld leven van uitvindingen en theorema's[6], kwam Archie op het idee om zijn ideeën het statuut van wet te geven, zodat niemand er nog omheen kan zonder daarvoor naar behoren gestraft te worden. Op het moment van de ingeving zou hij volgens sommigen "Eureka!" ("Hebbes!") geroepen hebben, volgens anderen zou hij dat geroepen hebben toen hij op een verlaten en winderig strand zijn zoekgeraakte geliefde Eufrasia! had menen te herkennen. Het enige waarin beide verhalen overeenkomen, is de datum: 30 december 287 vóór C., de dag vóór zijn gewelddadig overlijden.

Overlijden (31 december 287 vóór C.)[bewerken]

Archie werd tijdens de oudejaarsfestivaliteiten per ongeluk gedood door een Romeins soldaat met verlof en een pint te veel op. Hij wou aan de dronken militair duidelijk maken dat er na deze feestelijkheden niet een jaar bijkwam, maar dat er een afging. Voor wie over een elementaire rekenkundige kennis beschikt, is het duidelijk dat wanneer 287 gevolgd wordt door 286, er sprake is van afname. Van Romeinse militairen onder de rang van kolonel werd dat toen echter niet geëist (heden ten dage nog altijd niet), evenmin als de even elementaire pseudowetenschap dat de heer Jezus van Nazareth pas 287 (of 286) later zou geboren worden, en dat ook pas vanaf dán er na het jaareinde een jaar zou bijkomen. Het debat eindigde in een bloedbad, en men had alle door Archimedes gedurende het afgelopen jaar gepubliceerde wetenschap hard nodig om de even bloederige als vormloze massa als zijn lijk te identificeren. Het is dus niet verwonderlijk dat er nog altijd wetenschappers zijn die devoot verkondigen dat Archimedes leeft (en dat Paul dood is).

Multipolypluralisme[bewerken]

Lang vóór de tenhemelprijzing van de XVIde-eeuwse "uomo universale", was Archie al op diverse terreinen actief. Het idee van de universele mens werd trouwens via de al eerder aangehaalde Da Vinci aan Archimedes ontleend, hoewel deze zelf nooit dergelijke titels gebruikte: daarvoor had hij het te druk. Zo

  • kon men bij hem zijn lantaarn opsteken en licht laten schijnen over de meest duistere roerselen van de menselijke ziel.
  • wist hij de meest ingewikkelde wiskundige vraagstukken op te lossen, en voor de onmogelijke opdrachten waarmee doorgedraaide wiskundeleerkrachten hun leerlingen meenden te pesten bedacht hij ter plekke een formule die de boel in één keer oploste.
  • kende hij elk hemellichaam bij naam, ja gaf ze zelfs van "jij" en "jou" dat het een lieve lust was!
  • genas hij elke ziekte die men hem voorschotelde, en creëerde er nog enkele bij om het leven spannend te houden[7].
  • vond hij het kantklossen uit, ten behoeve van een werkeloze Griek die "iets artistieks wou gaan doen".
  • dichtte hij voor elke gelegenheid een karamelvers, en schreef het grootste gedeelte van zijn bevindingen op rijm.
  • definieerde hij de begrippen "democratie", "anarchie" en "oligarchie", en probeerde ze, in één jaar tijd, allemaal uit, telkens met desastreuze gevolgen voor zijn land. Zoals het een goed politicus past, kwam hij er zelf altijd goed tussenuit.
  • kweekte hij paarden voor diverse doeleinden: het Brabants boerenpaard is een vondst van Archimedes.
  • was hij in staat om elke geïnteresseerde de beginselen bij te brengen van moderne talen, zoals Armeens, Hebreeuws, Latijn en natuurlijk Grieks. Dat laatste was vooral bij buitenlanders in trek.

Vergetelheid en heropleving[bewerken]

Een deel van het Archimedes-archief, onder toezicht van priester Alexander Micropoulos, in de kelders van het Parthenon.

De troebelen waaraan Griekenland continu werd blootgesteld tot diep in de XXste eeuw, waren er de oorzaak van dat het inderdaad ook twintig eeuwen duurde eer een aantal van zijn theorieën en ontdekkingen aan de vergetelheid werden onttrokken. Het afnemen en catalogeren van Vingerafdrukken is er zo één, maar ook de minder bekende methode om zeer vroeg het geslacht van rabarberplanten te detecteren, een wetenschap die alvast niet onderschat wordt door professionele rabarberkwekers, die zeker willen spelen wanneer gaat om de voortplanting van hun geliefde struikgewas[8]. Tienduizenden documenten met betrekking op de erkenning van uitvindingen als zijnde van Archimedes, liggen in de kelders van het Parthenon in Athene te wachten op behandeling. Het feit dat de Grieks-orthodoxe kerk sinds 1829 de voogdij heeft over deze verzameling, helpt de zaak zeker niet vooruit: alleen zaken die geen afbreuk doen aan het prestige van deze kerk worden vrijgegeven, en dan nog met mondjesmaat (gemiddeld één per decennium)[9].

Archimedes in de populaire cultuur[bewerken]

Hoewel cultuur allesbehalve populair is, heeft Archimedes toch een indruk nagelaten in het collectieve geheugen van Jan met de pet. Een hele prestatie, aangezien deze gemiddelde burger meestal niet weet dat hij, naast zijn gewone geheugen, ook nog over een collectief geheugen beschikt.

Uitdrukkingen en zegswijzen[bewerken]

Eureka! Dat is't: Eureka!
~ Een gemiddelde burger die zich na lang zoeken Archimedes' beroemdste uitroep herinnert.
Eureka! Ik noem het Eureka!
~ Een brouwer die een ongelofelijk originele en goed bekkende naam voor zijn nieuwe bier heeft gevonden.
Eureka! Ikke nu Eureka!
~ Een pas toegetreden Europeaan die denkt dat hij gevonden heeft hoe hij het woord "Europa" moet uitspreken.
Eureka!
~ Ik noem hem "Archie"! over De tekenaar van "De man van staal" die eindelijk een naam heeft gevonden voor zijn geesteskind.

Muziek[bewerken]

Wat muziek betreft, is de figuur van Archimedes vooral in het operagenre terug te vinden, wat geen wonder mag heten voor wie het theatrale aspect van deze figuur erkent en herkent. Een paar memorabele opera's die aan de beroemde Griek werden gewijd waren

  • "L'incoronazione d'Archimede" (Monteverdi, 1607)
  • "Dido and Archimedes" (Henry Purcell, 1683)
  • "Archimede ed Euridice" (Christoph Willibald Gluck, 1762)
  • "Le nozze d'Archimede" (Wolfgang A. Mozart, 1786)
  • "Archimede in Algeri" (Gioachino Rossini, 1813)
  • "Fra Archimede" (Daniel Auber, 1830)
  • "La damnation d'Archimède" (Hector Berlioz, 1846)
  • "Archimède aux enfers" (Jacques Offenbach, 1858)
  • "Les contes d'Archimède" (Jacques Offenbach, 1881)
  • "Archimède et Mélisande" (Claude Debussy, 1902)

Film[bewerken]

ArchieEureka.JPG

Toen de opera verdrongen werd door film, was de belangstelling voor Archimedes nog steeds levendig, en verhuisde de figuur naar het nieuwe medium. De omvang van het personage maakte dat het toch nog duurde tot in de jaren twintig, toen langspeelfilms in de mode kwamen, eer er films aan Archimedes gewijd werden. Onder de beroemdste Archimedesfilms vinden we

  • "Das Cabinet des Dr. Archimedes" (Robert Wiene, 1920)
  • "Dr. Archimedes, der Spieler" (Fritz Lang, 1922)
  • "Archimedes the Ape Man" (W.S. Van Dyke, 1932)
  • "Das Testament des Dr. Archimedes" (Fritz Lang, 1933)
  • "The Man Who Knew Archimedes" (Alfred Hitchcock, 1934)
  • "Bride of Archimedes" (James Whale, 1935)
  • "Mr. Archimedes Goes to Athens" (Frank Capra, 1939)
  • "Archimède habite au 21" (Henri-Georges Clouzot, 1942)
  • "Archimedes Always Rings Twice" (Tay Garnett, 1946)
  • "Abbott and Costello Meet Archimedes" (Charles Barton, 1948)
  • "Dial A for Archimedes" (Alfred Hitchcock, 1954)
  • "The Trouble with Archimedes" (Alfred Hitchcock, 1955)
  • "Die tausend Augens de Dr. Archimedes" (Fritz Lang, 1960)
  • "The Man Who Shot Archimedes" (John Ford, 1962)
  • "A Funny Thing Happened on the Way to the Forum" (Richard Lester, 1966)
  • "Archimedes and the Sundance Kid" (George Roy Hill, 1969)
  • "The Great Archimedes" (Jack Clayton, 1974)
  • "The Archimedes Syndrome" (James Bridges, 1979)
  • "Archimedes the Barbarian" (John Milius, 1982)
  • "Desperately Seeking Archimedes" (Susan Seidelman, 1985)

In de jaren '80 nam de interesse voor Archimedes gevoelig af, wat trouwens te merken is aan de titels van de in die periode nog verschenen films. Pas in de XXIste eeuw leefde de belangstelling weer op:

  • "The Archimedes Code" (Ron Howard, 2006)
  • "Archimedes and the Order of the Phoenix" (David Yates, 2007)
  • "Archimedes and the Half-Blood Prince" (David Yates, 2009)
  • "Archimedes Forever After" (Mike Mitchell, 2010)


Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
8 oktober 2012
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.



Notenbalk[bewerken]

  1. "Da's Chinees voor mij!". Dat was het niet, maar zou het wél geweest zijn voor een Nederlander. Voor een Fransman zou het dan weer even inaccuraat Hebreeuws geweest zijn, en voor een Vlaming koeterwaals. Een klimaatstoornis zou in alle gevallen het resultaat geweest zijn, want Archimedes dacht beter dan hij schreef.
  2. Of holle spiegels, men wil daarover wel eens discussiëren, zo tussen pot en retsina, en na de nodige inname kan het de debatterende geen bal meer schelen.
  3. Frustrerend voor gewone stervelingen, zoals, jawel, uzelve, lezer dezes...
  4. Dit kan nogal variëren, afhankelijk van de kwalitiet uwer soft- en hardware.
  5. Een pertinente opmerking aangaande iemand die vóór zijn eerste verjaardag het loodje zou leggen.
  6. "Theorema" klinkt behoorlijk wat indrukwekkender dan "theorie", vandaar het overdadig gebruik van de term.
  7. Zo zadelde hij de mensheid op met builenpest, spontane verpixeling en tenniselleboog.
  8. Adoptie wordt onder rabarberplanten nog steeds niet aanvaard, en menig rabarberkoppel van gelijk geslacht is nageslachtsloos op de composthoop beland.
  9. Professor W. Druyff is tegen deze misstand al jaren in 't verweer, zo vertrouwde hij onlangs een reporter van De Zevergemsche Klaroen toe, maar zelfs zijn gedegen kennis van Nieuwgrieks, klassiek Grieks, én katharèvousa maakt geen indruk op de bewakers van Archimedes' intellectuele nalatenschap.