Ballet

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoplaaa.JPG
Wie een dans ziet in ballet, heeft zijn bril niet opgezet!
~ Drs. P over het ballet.
Al wie da nie springt, al wie da nie springt, al wie da nie springt is ho-mo-fiiiil
~ Johnny over springen.
Al wie da nie springt, al wie da nie springt, al wie da nie springt kan geen ballèèèèt!
~ Ballerino over ballet.

Ballet is een door een geheel van al dan niet geordende geluiden begeleide manier van bewegen, meestal voor een publiek bestaande uit mensen die vinden dat ze op één of andere manier wat cultuur in hun agenda moeten opnemen, maar achteraf tóch de schouwspelruimte verlaten met dat knagende gevoel dat ze er weer ingeluisd zijn.

Dans of zwans?[bewerken]

Deze cultuuruiting wordt door de meeste critici bij het dansen gerekend, ofschoon de doorsnee balletvoorstelling voor de leek weinig of geen met courante dansen vergelijkbare elementen bevat. Wie al eens een dergelijke voorstelling heeft bijgewoond weet dat daar inderdaad de meest uiteenlopende lichaamscontorsies plaatsvinden, zonder dat duidelijk wordt waar de "dansers" precies heen willen. Van de begeleidende muziek is het einddoel evenmin te ontwaren, behalve wanneer er van een klassieke partituur gespeeld wordt, in welk geval de dubbele maatstreep onderaan de laatste pagina de functie van terminus vervult. Wanneer in Brusselse cultuurkringen tijdens de pauze de alcohol de tongen losser maakt, laat men bij het becommentariëren van de meegemaakte prestatie het woord "dans" wel eens rijmen op de lokale schertsterm "zwans".

Oorsprong[bewerken]

Eén der oudste afbeeldingen van de befaamde tutu: een fresco op één der muren van de damestoiletten van de Sixtijnse Kapel, door een onbekende kunstenaar.

De oudste vermelding van de term "ballet" vinden we in "Le Serment de Strasbourg" (842), waarin twee kleinzonen van Karel de Grote zweren dat, mochten ze ooit tegenover de rivaliserende derde kleinzoon staan, ze deze zouden bekampen via "le balai", een van de Karolingische paringsdans afgeleide wedstrijd waarbij de concurrenten om het sierlijkst én om het origineelst bewegen, daarbij begeleid door een niet gespecificeerde combinatie van "bruys" of geluiden. Het evenement ontleent zijn naam aan het Franse woord voor "bezem", omwille van het reglementaire rokje met uitstaande haren of draden. De deelnemers moesten van het vrouwelijke geslacht zijn, en een rugnummer dragen teneinde het de jury gemakkelijker te maken.

Uitrusting[bewerken]

Oorspronkelijk heette het voorgeschreven rokje eveneens "balai" (ook wel "ballai", en later "ballet"), maar met de invoering van de wedstrijdvorm in de Lage Landen werd daar gekozen voor de meer precieze term Theatrale Ultraperformante Tornooi Uitrusting, kortweg "tutu". Tevens werden de haren of draden vervangen door een fijmmazig textielwerk, dat van ver gezien toch nog ongeveer hetzelfde resultaat opleverde, maar gemakkelijker te verwerken en te onderhouden was, en minder rommel op het podium achterliet. Toen bij het koloniseren van het Afrikaaanse continent ook dáár aan ballet gedaan werd, gingen bepaalde in deze discipline gespecialiseerde families zichzelf "Tutu" noemen. De beroemdste huidige afstammeling van deze familie, de guitige Desmond, eert de familietraditie door het dragen van een lang kleed, een beslissing die door puristen afgekeurd wordt, maar verklaard wordt door het feit dat hij zelf zelden of nooit aan ballet doet, en er alleen naar verwijst. Een grote knipoog, zeg maar.

Ballerina's en ballerino's[bewerken]

Desmond Tutu voelt het bloed van zijn voorvaderen door zijn aderen stromen. Hoplaaa!

De personen die de bewegingen uitvoeren, heten "ballerina's". De term is van het vrouwelijke genus, omdat 95% van de "dansers" vrouwen zijn, en zelfs van de overige 5% is men niet helemaal zeker[1]. Dezen worden logischerwijs "ballerino's" genoemd, en zijn te herkennen aan de bobbel in hun panty, en de afwezigheid van de voorgeschreven tutu[2]. Hun deelname aan ballet werd pas mogelijk toen de bezigheid niet langer een onderdeel was van diplomatieke onderhandelingen.

Van wedstrijd naar cultuuruiting[bewerken]

Toen de vrede- en cultuurlievende mentaliteit was vervaagd, en andere, meer oorlogszuchtige koningshuizen het voor het zeggen kregen, verdween het wedstrijdaspect, en begon men ballet als een cultuuruiting te beschouwen. Het overbodig geworden rugnummer werd afgeschaft, en er werden ook mannen toegelaten. Omdat de enige al bestaande cultuurvormen waarin door mensen constant werd bewogen "dans" genoemd werden, waren er al vrij vroeg (halverwege de XVIIde eeuw in Frankrijk, iets later in de rest van Europa) kunstcritici die ballet hierbij onderbrachten, zeer tot ongenoegen van echte dansers. Deze tweestrijd duurt nog steeds, en mondt niet zelden uit in bloedige man tot man gevechten, waaruit soms zelfs authentieke revoluties ontstaan. De Belgische Omwenteling was er zo één: toen het Corps de Ballet van de Brusselse Muntschouwburg door een groep salondansers uitgejouwd werd tijdens hun uitvoering in het tweede bedrijf van "La Muette de Portici", werd de wederzijdse woede uitgewerkt op Nederlandse militairen die met de beste bedoelingen meenden tussenbeide te komen, met de Belgische onafhankelijkheid als gevolg.

Het ballet van de XXIste eeuw[bewerken]

Heden ten dage zijn er nog zeer weinig sporen van de balletwortels te bespeuren, op de naam en de tutu na. Bovendien noemen meer en meer van dergelijke groepen zich "gezelschap", neerkijkend op de oorspronkelijke term "corps de ballet" of "bezemlichaam", en vinden vele moderne balletgezelschappen het niet meer nodig om nog hoegenaamd in tutu aan of op te treden.

Gewicht[bewerken]

Rudolf Nureyev luttele seconden vóór zijn fatale vertilling.

Een ballerino wordt verondersteld eender welke ballerina die op hem afstormt te kunnen opvangen, en hoog in de lucht te heffen. Deze vereiste zorgde al voor talloze spectaculaire ongevallen, vooral wanneer de lichaamskracht van de eerste niet afgestemd was op het gewicht van de laatste. Pas in 1978 werden de nu alom gerespecteerde gewichtsklassen ingevoerd, waarmee de regisseur[3] rekening dient te houden bij de samenstelling van een groep. De aanleiding was het onherstelbaar rugletsel dat de beroemde Rudolf Nureyev opliep in oktober van het jaar daarvóór, toen hij zich tijdens de opnames van de Muppet Show fataal vertilde aan het immens varken waarmee hij de klassieke pas de deux uit het Zwanenmeer moest uitvoeren. Koren op de molen van al wie ballet als dansen beschouwt, maar Rudolfs carrière was gekraakt, net als zijn rug. Zijn ervaring kon hem nog geruime tijd aan de bak laten komen als artistiek adviseur, maar van ballet was geen sprake meer.

Categorieën[bewerken]

Ballerina's en ballerino's worden, zonder geslachtelijk onderscheid, onderverdeeld in elf gewichtsklassen, te weten:

  1. lichtvlieggewicht: t/m 48 kg (L.Vl.)
  2. vlieggewicht: t/m 51 kg (Vl.)
  3. bantamgewicht: t/m 54 kg (B.)
  4. vedergewicht: t/m 57 kg (V.)
  5. lichtgewicht: t/m 60 kg (L.)
  6. lichtweltergewicht: t/m 64 kg (L.W.)
  7. weltergewicht: t/m 69 kg (W.)
  8. middengewicht: t/m 75 kg (M.)
  9. halfzwaargewicht: t/m 81 kg (H.Z.)
  10. zwaargewicht: t/m 91 kg (Z.)
  11. superzwaargewicht+ 91 kg (S.Z.)

Omdat praktische redenen mogen klassen gemengd worden, met een maximaal verschil van zes kilo.

Structuur[bewerken]

Het oorspronkelijke Karolingische ballet had geen echte structuur, en rustte zuiver op improvisatie. Wel werd gaandeweg duidelijk dat bepaalde routines meer succes hadden dan andere, met de vorming van een repertoire als resultaat. Deze verzameling van basistechnieken werd gaandeweg opgebouwd en verfijnd, en maar met het verdwijnen van wedstrijdfunctie bleek er nood te zijn aan een verhaalstructuur: het anders toch bijzonder bereidwillig te noemen publiek nam geen genoegen met een willekeurige volgorde van vastgelegde technieken. Daarom werd er gepoogd om met behulp van die technieken een min of meer samenhangend verhaal weer te geven. De eerste doorbraak in dit streven werd gerealiseerd omstreeks 1700, toen de sprookjes van Charles Perrault bijzonder geschikt bleken om via ballet weer te geven. Een bijkomend voordeel was de populariteit van de sprookjes: enerzijds kwam er gemakkelijker volk af op een evenement met de titel van een geliefd sprookje, en anderzijds werd er niet overmatig beroep gedaan op de verbeelding van de toeschouwers, die het sprookje tóch al kenden, en zich niet suf hoefden te denken over de betekenis van de bewegingen. Sinds de tweede helft van de XXste eeuw, vermoedelijk onder invloed van de waanzin en zinloosheid van twee wereldoorlogen, wordt het sprookjesgegeven enkel nog toegepast op oudere balletten, de zogenaamde "klassieke choreografieën", zoals men dat in die kringen noemt. Aan het moderne balletwerk is even weinig kop of staart te krijgen als aan modern schilder- of beeldhouwwerk, maar de behoefte aan een minimale hoeveelheid cultuur op de sociale agenda helpt het publiek over deze drempel heen.

Geluidsbegeleiding[bewerken]

Ballet heeft zelden plaats in totale stilte, het beleefd afgrijzen van het gegijzeld publiek niet meegerekend. De eerder vermelde klassieke balletten worden meestal vergezeld van vrij doordacht gestructureerde, doorgaans tonale, ja zelfs door de modale mens te genieten muziek. De modernere voorstellingen worden daarentegen vergezeld van onbegrijpelijke, vaak zelfs storende geluiden, die echter stilzwijgend worden aanvaard, net als de eerder vermelde moderne kunstvormen.

Nationale varianten[bewerken]

TutuKilt.JPG
TutuSumo.JPG

Hoewel aangaande ballet de meeste landen de door Frankrijk aangegeven toon volgen (het enige waarin dit land nog enig gezag heeft), zijn er toch enkele opmerkelijke uitzonderingen waar te nemen.

  • Schotland: in dit woeste land is het voor de leek onmogelijk om ballerina's te onderscheiden van ballerino's, omdat beiden drager zijn van een van de klassieke tutu afwijkend rokje, dat men daar "kilt" noemt. De verplichting voor beide bij ballet betrokken seksen om gladgeschoren ten tonele te verschijnen, draagt bij tot deze verwarring.
  • Japan: op dit exotische eiland is de beoefening van ballet strikt voorbehouden aan gepensioneerde sumoworstelaars. Dit privilege werd oorspronkelijk uitsluitend aan samoerais toegekend, toen deze ooit zo eervolle kaste in het moderne Japan een hongerlijdend anachronisme dreigde te worden, maar na het overlijden van de laatste samoerai in 1934 werd dit voorrecht overgedragen aan een even noodlijdend eervol deel van de bevolking: de uitgerangeerde sumoworstelaar. In tegenstelling tot de klassieke ballerino, draagt de sumoballerino wél een tutu, en is er weinig te merken van de kenmerkende ballerinobobbel. Sumoballet is voor de fijnproever het summum van cultuur, maar dat wordt van andere Japanse activiteiten ook gezegd, en statistieken tonen aan dat minstens 76,3 % van de wereldbevolking niet onder de noemer "fijnproever" valt wanneer de Japanse cultuur ter sprake komt: de gemiddelde aardbewoner vindt Japanners een raar zootje perverse eilanders.
  • Wallonië: de bewoners van dit pittoreske ministaatje zijn zeer traditievast, en dat merkt men ook aan hun (enige) balletgezelschap, het "Corps de Ballet de Binche". Niet alleen gebruiken zij nog de ouderwetse benaming voor "balletgezelschap", bovendien hebben zij nooit afscheid genomen van het aloude rugnummer. Het nummer is uiteraard louter symbolisch, en daarom hebben alle deelnemers het geluksnummer zeven.
TutuNummer.JPG

Zie ook[bewerken]


MuisTuba.JPG
Podiumkunsten, al dan niet in open lucht, boven of onder water

Ballet · Cabaret · Goochelen · Gospel · Mime · Muziek · Opera · Toneel · Voordracht · Zeep


Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
13 december 2010
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Notenbalk[bewerken]

  1. Cijfers uit de boekhouding van het Ballet van Vlaanderen. Een ex-boekhouder van dit gezelschap (de man wenst anoniem te blijven, en liet ons eveneens beloven zijn geslacht niet prijs te geven. Ver van ons weze deze gedachte.) wist ons te vertellen dat dit cijfer onbetrouwbaar is, omdat met 76,3 % van de gegevens geknoeid wordt. Hij wist ons meteen ook mee te delen dat dit cijfer meteen ook juister is, omdat er veel travestieten en transseksuelen meedansen.
  2. Dit laatste wordt ook wel eens aangevoerd ter verechtvaardiging van Desmond Tutu's tutuloze verschijning. De kwestie van de bobbel wordt dan schroomvallig in het midden gelaten, mooi geparkeerd naast de kerk.
  3. Het genre wordt vrij algemeen aanvaard als een vorm van theater, aangezien daar het meest bizarre podiumgedrag getolereerd wordt.