Bijgeloof

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Een zwarte kat brengt ongeluk, behalve in het donker. Tenzij je erover struikelt.
Bijgeloof brengt ongeluk.
~ Kapitein Overduidelijk over het bijgeloof.
Dit is geen bijgeloof, aangezien geen bij er in gelooft!
~ Kapitein Overduidelijk over het bijgeloof.
Bijgeloof is geen geloof voor bijen.
~ Kapitein Overduidelijk over het bijgeloof.

Bijgeloof is een religie die door beoefenaars (en vooral verstrekkers ) van andere religies scheef bekeken wordt, maar die na een nadere analyse niet zotter is dan die andere religies. Een analyse dus.

Ontstaan[bewerken]

Het bijgeloof ontstaat wanneer het voorhanden zijnde geloof niet toereikend blijkt te zijn, en de gelovige het gevoel heeft dat zijn of haar spirituele verlangens niet bevredigd worden. In zulke crisisperiodes begint de mens[1] verbanden te leggen tussen toevallige handelingen zijnerzijds, en willekeurige gebeurtenissen anderzijds.

Een oud bijgeloof[bewerken]

Het oudste bijgeloof is ongeveer één millennium jonger dan het eerste geloof[2], en het verwondert ons niet dat het hier (wel, eigenlijk daar, toen, ver weg en lang geleden) om een essentieel aspect van het menselijk bestaan ging: de zogenaamde X-factor. Na een kleine duizend jaar de in voege zijnde goden te hebben aanbeden, in functie van de hen toegeschreven bevoegdheden, werd het deze oermensen duidelijk dat die ongrijpbare menselijke uitstraling, die bepaalde of iemand invloed (en dus macht) had op iemand anders, niet tot het terrein van welk van hun goden dan ook behoorde. Tot iemand op het idee kwam om er een geloofje bij te nemen, waaraan geen godheid verbonden was, maar een samenloop van omstandigheden[3]. De respons kwam onmiddellijk: het dragen van een bepaalde vacht[4] op een kritiek moment kon van belang zijn indien men op een later kritiek moment een vergelijkbaar resultaat wilde behalen. Dat lot zou dan kunnen bezworen worden door het dragen van precies diezelfde vacht. Hoewel de resultaten van dit bijgeloof eerder wisselvallig waren, gaf het de bijgelovigen genoeg mentale sterkte om bepaalde prestaties te forceren.

Reacties van de geestelijke overheid[bewerken]

Het enthousiasme van de bijgelovigen werd niet door iedereen gedeeld. De vertegenwoordigers van het officiële geloof zagen hierin een mogelijke verzwakking van hun eigen autoriteit, en gingen zeer ver om de bijgelovigen terug op het rechte pad te brengen. Maar het was met bijgeloof zoals met onkruid: bij elke onderdrukking ging de actie ondergronds verder.

Voor wie gelooft dat een rode zonsondergang een groot ongeluk voorspelt, biedt Fotosoep de ideale oplossing, zoals deze afbeelding op geraffineerde wijze illustreert.

Elasticiteit[bewerken]

Eén der grootste troeven van bijgeloof was de rekbaarheid. Waar elk officieel geloof vastzat in een streng gecontroleerd geheel van precieze (zij het vaak tegenstrijdige) definities, kon men met bijgeloof alle kanten uit. Een paar voorbeelden.

Ongeluksdagen[bewerken]

In het Italië van de late middeleeuwen was het de gewoonte om op dinsdag over te gaan tot de executie van ter dood veroordeelden, dit omdat op maandag tóch de meeste winkels en cafés gesloten waren. Hoewel deze gewoonte ervoor zorgde dat de werkweek na een trieste maandag toch nog genoeg aantrekkingskracht kreeg om het tot zaterdag vol te houden, werd deze dag tegelijkertijd ook als een ongeluksdag aanzien. In die duistere tijden kon iedereen wel eens op zo'n dinsdag aan zijn eind komen! Omdat efficiëntie van het werkvolk zou verstoord worden door ze van hun werk te houden met een te lange reeks executies, was het in heel Italië verboden om meer dan 13 personen op dezelfde dinsdag van kant te maken[5], behalve wanneer dinsdag op een dertiende viel: dan werd het maximumaantal verdubbeld. Een Antwerpse reiziger had zich hierover ingelicht, maar zijn gebrekkige kennis van het laatmiddeleeuwse Italiaans, gecombineerd met een wilde staking van de Italiaanse beulenvakbond van dinsdag 10 juni tot en met donderdag 12 juni 1505, liet de reiziger diep onder de indruk vertrekken met de doemdatum vrijdag de dertiende in zijn hoofd. Zijn tijdens de reis steeds maar aangedikt en bijgewerkt verhaal zorgde voor een omwenteling in zijn geboortestad, waar hij arriveerde in december 1505, vlak vóór het einde van de eeuwfeesten. De mythe van Vrijdag de dertiende was geboren, terwijl men in Italië vrolijk doorging met Dinsdag de dertiende als een ongeluksdag te beschouwen. Heden ten dage is er dan weer een tendens om vrijdag de dertiende als een geluksdag te beschouwen, en worden er op die dag speciale loterijtrekkingen gehouden. Van elasticiteit gesproken!

Ongeluksobjecten[bewerken]

Om een touwtje vragen in een theater brengt volgens acteurs ongeluk, omdat niemand hen ooit gezegd heeft dat decorstukken en verlichtingselementen heden ten dage nog uitsluitend met stalen kabels opgehangen worden. Sinds in de Comédie Française in 2006 een enorme kroonluchter naar beneden kwam tijdens een opvoering van "Le Comédien Maudit van Molière, omdat het ding opgehangen was aan wat door ene Gustave Eiffel in 1901 als een radicale innovatie werd aangeprezen, maar intussen finaal doorgeroest was en zo het schielijk overlijden van vijf acteurs[6] had teweeggebracht, kan kan daar in alle gemoedsrust om een touwtje gevraagd worden, maar zijn de woorden "ijzer", "staal" en "kabel" taboe geworden.

Ongelukspersonen[bewerken]

Hier wordt pas écht duidelijk dat de rekbaarheid van bijgeloof aan het bovennatuurlijke grenst. Het als een ongeluksbrenger beschouwen van een mens is immers het surrealistisch summum van een door mensen uitgedachte bezwering van zaken die per definitie buiten het bereik van mensen liggen! Maar het werkt: de bijgelovige gaat geestelijk gesterkt door het leven, dit wil zeggen gesterkt door de wetenschap[7] dat de dag puik zal verlopen indien hij bepaalde personen niet ontmoet. Pas écht ingewikkeld wordt het waar het bijgeloof de ronde begint te doen dat bijgelovigen ongeluk brengen: hele volkeren zijn van de aardbol verdwenen omdat men geloofde dat het geluk bracht om de bijgelovigen uit te roeien.
Daarentegen wordt de aanwezigheid van een vrouw aan boord van een schip geheel anders geïnterpreteerd al naargelang haar kledij: een geklede vrouw brengt ongeluk, een naakte vrouw kalmeert de golven. Dit laatste verklaart enerzijds de aanwezigheid van blootgeborste damesfiguren tegen de boegspriet aan, maar laat het ergste veronderstellen bij de gedachte aan een dolgedraaide bemanning, stuurman incluis. Nogmaals een voorbeeld van de wonderbare elasticiteit van bijgeloof.

Bijgeloof van beroemde personen[bewerken]

Wie dacht dat bijgeloof voorbehouden was aan de lagere, laaggeschoolde klassen, zit er mooi naast. Hooggeleerde en beroemde personen hebben niet mis te verstane tekenen gegeven van één of ander bijgeloof. Een paar voorbeelden.

Geluksschoenen[bewerken]

Van links naar rechts: de huisschoenen van de paus, een luxemodelletje van Marcellus II "Il elegante", de huidige paus op missie, en tijdens een dagje rust.

De paus komt nooit buiten zonder zijn rode schoentjes. Die éne dag dat paus JeePeeTwee dat wél deed, werd hij slachtoffer van een moordaanslag. Het overleven hiervan heeft de man trouwens altijd geweten aan het feit dat zijn schoentjes die keer niet rood, maar wél door dezelfde schoenmaker vervaardigd waren. Dat geluk ontbeerde zijn voorganger Bonifatius VIII, toen die in 1303 bezoek kreeg van een paar zware jongens van de Franse koning Philippe IV "le Bel". De man had, tegen het advies van zijn kamerheer in, zijn rode schoenen vervangen door een paar lichtgroene, met goudbrokaat afgebiesde teenslippers, die bovendien door een andere schoenmaker gemaakt waren, omdat zijn hofleverancier er niet aan wilde. Tijdens een wilde achtervolging door zijn paleis gleed hij uit[8] bovenaan een lange trap, en eenmaal beneden aangekomen kon hij enkel nog bijgezet worden. Sindsdien draagt elke paus de rode schoentjes, sommigen zelfs tijdens het slapen.

Geluksbeertje[bewerken]

Dubya en zijn geliefde Mr. Wiggles, links op de foto, gala-uniform.

Ook de machtigen der aarde hebben al eens nood aan een knuffel, en Mr. President vindt die bij zijn teddybeer, Mr. Wiggles, die hem overal vergezelt. Hij is ervan overtuigd dat niets hem kan overkomen zolang Mr. Wiggles bij hem is. Er wordt zelfs gefluisterd dat de oorlog in Irak een idee van Mr. Wiggles is.

De toekomst van bijgeloof[bewerken]

Sommige vormen van bijgeloof, zoals de in het begin vermelde gehechtheid aan een bepaald kledingstuk, hebben het eeuwige leven: kijk maar naar acteurs en sportlui die voor bepaalde gelegenheden een specifiek stuk ondergoed of een bepaalde handdoek bij zich hebben. Vermoedelijk zal bijgeloof een langer leven beschoren zijn dan officieel geloof, voor zover beide nog uit elkaar te houden zijn.

Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
8 september 2014
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Notenbalk[bewerken]

  1. Er is tot nu toe weinig onderzoek verricht naar geloof bij dieren, maar Professor W. Druyff verklaarde onlangs dat hij zinnens was hier een grondige studie aan te wijden, onder de (voorlopige) titel "Zwarte katten mijden spiegels: bijgeloof bij dieren".
  2. Nu gaat zulks sneller: wie vandaag de dag op een mooie dinsdagmorgen een nieuw geloof omhelst, voegt daar kort na de middag al een bijgeloof aan toe.
  3. En dan zijn er nóg barbaren die deze verre ouders als "primitief" bestempelen, terwijl nu zowat elke "homo sapiens" alles gelooft wat op een lichtend schermpje passeert!
  4. Tja, hun filosofie was verder geëvolueerd dan hun klederdracht. Dat is nu wel even anders.
  5. Dit getal behelst uitsluitend de officiële executies: struikrovers en beurzensnijders werden niet verondersteld zich aan deze limiet te houden, en dat is nóg zo in dat zonnige maar enigszins vreemde land.
  6. Volgens Shakespeare bracht het ongeluk indien er meer dan vier acteurs tegelijk op de planken stonden.
  7. Gek toch, hoe graag gelovigen en bijgelovigen het woord "wetenschap" gebruiken.
  8. Dat verklaarde de Franse koning in ieder geval.



Aap.jpg Filosofen en hun Wijsgeersels

Associatie · Aristoteles · Thomas van Aquino · Bijgeloof · Brol · Confucius · Johan Cruijff · Daar doen we dus niet moeilijk over · Denken · De Zin Van Het Leven · Desiderius Erasmus · Drogredenering · Filosofie
Michel Foucault · Georg Friedrich Hegel · Idee · Ik moet helemaal niks! · Intellectueel · Isaac Newton · Jullie · Kiek · Logica · Morosofie · Niets · Nietzsche · Nu · Plato · Realiteit · Socrates
Taoïsme · Theorie van Luschu · Toeval · Waardeloos · Wanhoop · Wat geeft het? · Weer wat geleerd · Weet ik veel · Zijn · Slavoj Zizek