Dirigent

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Dirigent05.JPG

Zet 'm op z'n punt: alle gekheid op een stokje.
~ Kapitein Overduidelijk over de dirigent.

De dirigent is het enige orkestlid dat geen noot muziek kent. Maar dat is ook niet nodig: een scherp oog en behoefte aan applaus zijn de enige vereisten voor een goede dirigent. De dirigent is het voorlaatste element dat aan het standaardorkest werd toegevoegd. Alleen de banjo werd nog later toegelaten.

Orkestlid zonder instrument[bewerken]

Een voor de hand liggende vraag, die elke oppervlakkige waarnemer zich nu stelt, is: "Wat doet een persoon zonder instrument in een orkest?". Begrijpelijk, ten volle begrijpelijk. Om minder ervaren Oncyclopedialezers niet af te schrikken, wordt deze vraag in kleine stukjes beantwoord.

Plaatsing[bewerken]

Allereerst: een dirigent bevindt zich niet in het orkest, maar ervóór. Van de andere leden, ook zij die aan de rand van het ensemble zitten[1], wordt gezegd dat zij zich in het orkest bevinden. Een diagram kan deze situatie wat verduidelijken, en als alles goed gaat, bevat deze pagina een dergelijk diagram.

Plaats van de dirigent in het standaardorkest.

Instrument[bewerken]

Ten tweede: een dirigent bezit wel degelijk een instrument. Alleen is het een geluidloos instrument, wat, gezien de muzikale capaciteiten van een dirigent, zeker geen minpunt is. Dit instrument heet het stokje, en maakt alleen wat geluid wanneer de dirigent ermee om aandacht tikt. Wanneer een dirigent zich geroepen voelt om een melodie te zingen, kan men desgevallend op dat moment, maar ook alleen dán, zeggen dat zijn stem zijn instrument is. Maar zang is een randgeval.

Scherp oog[bewerken]

Wie hier al eens is langsgeweest, weet dat de drummer de eigenlijke leider van het orkest is. Een goede dirigent dient een scherp oog en een even scherp reactievermogen te hebben, zodat hij zijn ogenschijnlijk leidende bewegingen kan afstemmen op de bewegingen van de drummer. Het goede gezichtsvermogen van de dirigent dient ook ter compensatie van zijn totaal gebrek aan een muzikaal gehoor, een fenomeen dat elke orkestmuzikant goed kent. Dirigenten laten zich vaak ook leiden door de vormen en kleuren van het materiaal dat de muzikanten gebruiken. Dit blijft echter beperkt tot de zogenaamde "directiedemonstraties", die zij geven wanneer de pers aanwezig is, of er een "making of" opname gemaakt wordt. Typisch zijn interventies in de keuze van het stokje van de triangelist, een keuze die niet door de klankkwaliteit, maar door de esthetische kwaliteiten van het stokje bepaald worden.

Dirigent van de XXIste eeuw. 19,99 EUR bij Aldi van morgen tot vorige week vrijdag. Batterijen niet meegeleverd.

Aankondiging[bewerken]

De dirigent kondigt ook de te spelen stukken aan. Driekwart van de titels die hij vernoemt komt niet overeen met wat de muzikanten daadwerkelijk spelen. Dat is geen teken van onkunde, maar van koele berekendheid: op deze manier worden fortuinen aan uitvoeringsrechten omzeild. Er worden namelijk steevast werkjes uit het publiek domein aangekondigd, waarop niets te betalen valt. De hele bekende nummers worden wél correct aangekondigd, want zó ongecultiveerd zijn die inspecteurs nu óók weer niet!

Onbeleefdheid[bewerken]

Er wordt wel eens geopperd dat de dirigent een erg onbeleefde muzikant is, omdat hij het grootste deel van de tijd met zijn rug naar het publiek staat, en zich alleen omdraait om applaus in ontvangst te nemen (en het volgende nummer aan te kondigen). Ook hier wordt gedwaald: ten eerste is hij geen muzikant, en ten tweede zou zijn schijndirectie niemand in de luren leggen wanneer hij ze zou uitvoeren met zijn gezicht naar het publiek, zonder zicht op de drummer. Hij is niet onbeleefd, alleen praktisch ingesteld.

Dit gebeurt wanneer een dirigent iets anders wil dirigeren dan een standaardorkest. Waanzin gewoon. Fresco in de Villa Pericoloso Sporgersi, Pompeï.

Psychologie[bewerken]

De voornaamste reden van zijn aanwezigheid is zuiver psychologisch: mensen worden onrustig wanneer ze de indruk krijgen dat een actief bezig zijnde groep van meer dan twee personen geen duidelijke leiding heeft. De aanwezigheid van een sterke man, ook al heeft die geen bal te vertellen, werkt rustgevend. Alles komt in orde, er wordt niet ontspoord, drink nog iets, prettig weertje voor de tijd van het jaar, vindt u niet?

Dirigenten door de eeuwen heen[bewerken]

Wanneer de zogenaamde "Wet van Murphy"[2] even een andere kant heeft opgekeken, dan volgen hieronder enkele portretten van beroemde dirigenten. Zo niet, dan kunt u met klachten hier terecht.

De expressionistische dirigent William "Uncle Tom" Cosby Sr. aan het werk tijdens het interbellum. Men onderscheidt ook enige dadaïstische trekjes. Originele titel van de foto: "The Conductor". Met vriendelijke toestemming van het Etnologisch Museum van Hoople.

Een apart plaatsje reserveren wij voor een kortstondig fenomeen, waargenomen tijdens het XXste-eeuws interbellum: het expressionisme. Deze kunststroming werd niet alleen vertegenwoordigd in de plastische kunsten, maar ook in de muziek. Hoewel de meeste naslagwerken hierbij de nadruk leggen op het componeren van deze muziek, was er in de op technologisch vlak ver ontwikkelde landen ook invloed merkbaar in het uitvoeren van deze muziek. De eigenlijke muzikanten hadden het al moeilijk genoeg met deze uitvoering, zonder zich daarom nog gaan bezig te houden met een aangepaste expressionistische look. De dirigent echter, die tóch niets essentieels te doen had, kon zich deze luxe wél veroorloven. De meest in het oog springende expressionistische dirigent was de heer William "Uncle Tom" Cosby Sr., die zich in die periode onderscheidde door zijn act als conducteur van technologisch hoogstaande voertuigen. Daarbij liet hij zich op het podium omringen door vervaarlijk uitziende machinerie, die hij dan op maat van de muziek bediende[3]. De beelden van zijn visie op Arnold "Schwarzie" Schoenbergs "Variaties voor Standaardorkest, op. 31" zijn verloren gegaan, op één zeldzame foto na. Spijtig, want de opname van de première (en tevens dernière) in 1928 kaderden in het toepassen van de nog piepjonge klankfilm op concertuitvoeringen, de vroege voorloper van de muziek-DVD, zeg maar. Cosby's uitvoeringen hebben geen doorslaggevende invloed gehad op het "werk" van latere dirigenten, maar lieten wél een spoor achter in de Engelse taal. Tot vóór zijn conducteursact werd in deze taal een dirigent gewoon "dirigent" genoemd, zij het met een uitspraak die enigszins afweek van de onze. Sindsdien wordt in Shakespeare's taal een dirigent nog altijd "conductor" geheten.

Skafanderke.JPG
Beroepen, stielen, ambachten en andere verdachte bezigheden

Acteur · Analoog · Bankhanger · Boswachter · Brandweerman · Butler · Cardioloog · Cartoonist · Conducteur · Dialoog · Dictator
Dirigent · Dododeskundige · Dokter · Drummer · Expert · Gladiator · Goochelaar · Heks · Kapitein · Lachtherapeut · Landbouwer
Leraar · Nachtwachter · Netwerkbeheerder · Ninja · Pedagoochelaar · Piloot · Politicus · Pottenkijker · Putjesschepper · Ridder
Samoerai · Schilder · Stoelenmatter · Superheld · Tandarts · Terrorist · Tovenaar · Verpleegster · Weerman · Zwaardvechter

Notenbalk[bewerken]

  1. En dat zijn ze, gezien de omvang van het standaardorkest, zowat allemaal, zelfs zij die staan.
  2. Genoemd naar de legendarische Kapitein-Kapelmeester van de Muziekkapel van de Amerikaanse Luchtmacht tijdens het interbellum, bij wiens uitvoeringen alles fout ging wat maar enigszins fout kon lopen, en dan altijd op momenten dat die fouten het best konden gemist worden. De anekdotes stapelden zich op, en toen men bij de deelname van de Verenigde Staten aan de Tweede Wereldoorlog vreesde voor onherroepelijke schade aan het moreel der troepen, werd hij ontheven van zijn post. Hij werd overgeplaatst naar een eenheid die zich bezighield met het testen van nieuw luchtvaartmateriaal, zoals straalvliegtuigen en andere nieuwlichterijen, waar hij zich alleen mocht bezighouden met het noteren van de resultaten van de tests. Maar ook dat liep niet van een leien dakje, zoals de notulen van die eenheid ons zeker zouden hebben duidelijk gemaakt, waren ze niet opgegaan in de vlammen die een paar jaar na Murphy's aanstelling de hele kazerne in puin legden.
  3. Ongeveer toch: de machinerie ontnam hem het zicht op de drummer, waardoor hij op zijn muzikaal gehoor moest afgaan, met alle gevolgen van dien ...