Dovemans' oren

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken

Als je voor de ganzen preekt, valt het in Dovemans' oren
~ Woordenboek over gehoorproblemen.

Hij hoort het in Keulen donderen
~ Honoré Dovemans' vrouw over zijn gehoorprobleem

Als hij niet luistert, heeft hij er geen oren naar
~ Kapitein Overduidelijk over gehoorproblemen.

Wie niet horen wil, moet voelen
~ Honorés moeder vlak voor de oorvijg die hem alles Frans leerde spreken


Honoré Dovemans in actie: hij kon het in Keulen horen donderen.

Dovemans' oren, ofwel de oren van Honoré Gerard Wilhelmina Dovemans (1890-1980) zijn een begrip geworden in het Nederlands taalgebied.

Leven[bewerken]

Geboorte en vroege jaren[bewerken]

Honoré werd in 1890 geboren in het Zeeuwse Graauw als boerenzoon. Al vroeg stond hij, naar voorbeeld van de rest van zijn familie, in de omgeving bekend om zijn grote oorschelpen. Net als konijnen, vleermuizen en honden kon Ree, zoals hij werd genoemd, zijn oren spitsen en zo gesprekken en meningen opvangen in een straal van enkele kilometers. Hoewel hij niet al te snugger werd geacht, had hij het altijd gehoord wanneer er iemand iets zei, maar zoals niet iedereen het Russisch verstaat, zo verstond hij deze verloren gesprekken ook niet altijd en zweeg hij er over. In latere jaren bleek deze gave toch een voordeel voor de ongeletterde Honoré; hij leerde er schoolse kennis en nieuwe talen en dialecten mee, door bijvoorbeeld zijn oren te spitsen op een school in Groningen of Sint-Niklaas. Commentaren hierop vielen niet steeds in de smaak: men dichtte hem profetische gaven toe, maar begreep er geen snars van. "Hoe kwam-ie aan die kennis, den dromer?"

In huis gold hij als een harde werker, maar niet als een goed luisterend type, verdwaald en verdwaasd als hij was in andermans gesprekken. Zo legde zijn vrouw hem in maart 1914 een keer - tevergeefs - uit dat ze zwanger was, maar hij had er niets van gehoord en was een aantal maanden later stomverbaasd dat hij vader werd. Hijzelf stond op het moment dat hij moest horen vader te worden, te luisteren naar gedonder in het verre Keulen. Hij antwoordde met: "Keulen dondert, regen in de Westhoek". Zijn vrouw gaf het op en zei dat ze weer in Dovemans' oren sprak. Voortaan werd hij ook als een halve dove behandeld en de vorige uitspraak ging over ieders lippen om de voorgenoemde situatie te omschrijven. Sinds dit voorval leerde men hem ook gebarentaal aan op aanraden van de dorpsarts. Enkel bij verstopte oren begon hij weer oor te hebben naar zijn omgeving en kon men hem theoretisch gezien direct toespreken, maar mensen meden hem dan juist omdat dit het teken was dat hij alles kon verstaan en bovendien ziek was.

Puberteit[bewerken]

De vormen van de oorschelp binnen de familie Dovemans werden in wetenschappelijke habitustekeningen al eens vergeleken met die van vleermuizen (rechtsbovenaan: Honoré's oren).

Ree kon als normaal kind tot 1899 nog wel luisteren naar zijn omgeving, maar vanaf 1900 begon hij te puberen en luisterde niet meer naar hen, zoals veel tieners : van toen af aan verstond hij enkel nog plaatsen verder weg, maar kon hij zijn gehoorgebied uitbreiden tot een buitenstraal van 500km in de omtrek.

Spoedig werd deze "dromerigheid" en "koppigheid" legendarisch. Op die manier hoefde hij nooit een ticket voor de Opera van Parijs te kopen of hoefde hij nooit enig weer te voorspellen: hij diende enkel ergens geconcentreerd naar te luisteren en zijn oren te spitsen. Met deze gave vervaagde dan ook zijn ingesteldheid om naar zijn directe omstaanders te luisteren: als iemand hem iets wilde zeggen diende men het vanaf de kerktoren van Hulst te fluisteren. Ree stuurde wel antwoord per brief en later per telefoon, of zweeg. Op die manier is zijn hele familie naar Hulst verhuisd, terwijl Ree het werk in het ouderlijke huis deed. Zo heeft hij dus ook het afstandswerken én het afstandsonderwijs doen ontstaan. Bovendien was Honoré de directe aanleiding voor de eerste telefoonlijn in Zeeuws-Vlaanderen: de Dovemanslijn. Met de ontdekking van het gebarentaal als stevig alternatief voor telecommunicatie werd dit weer stopgezet en kon de familie weer iet of wat normaal met hem communiceren, hoewel ze niet meer terug verhuisden.

Volwassene[bewerken]

In 1920, toen zijn gave aan kracht begon te verliezen en de volwassenheid toesloeg, kon Ree terug luisteren naar zijn omgeving, zei het vanaf een afstand van 10 meter. Zijn buitenste gehoorradius kromp toen ook ineen tot een schamele 30 kilometer. Door zijn "gehoorprobleem" heeft Ree eerder zichzelf hoogwaardig Duits, Frans, Engels, Hulsters en Gronings aangeleerd, waarmee hij bij menig intellectueel het schaamrood op de wangen deed verschijnen toen hij hen onder tafel klapte en in de oorlog spionagewerk verrichte voor de geallieerden. Graauws van na 1899 tot 1920, zat niet in zijn woordenschat.

Stokoud en versleten, in 1975, begon hij eindelijk normaal te horen, naar menselijke maatstaven dan zoals een twintigjarige. Die laatste jaren van zijn leven werd hij op kermissen tentoongesteld en dit wekte de aandacht van professoren, die zijn toch wel vreemde gehoor wilden onderzoeken. Na zijn dood in 1980 werden zijn hoofd en oren op sterk water gezet en grondig onderzocht, net als zijn DNA, hersenen en oorhaartjes, een initiatief dat ons een schat aan informatie heeft nagelaten, vooral geïllustreerd in de uitdrukking "in dovemansoren vallen".

Betekenis op taalgebied[bewerken]

Honoré's gave werd al gauw bekend en aangezien hij ieder gesprek opving, ook dat tussen mensen die niet naar elkaar luisterden, is iedereen dit gegeven beginnen gebruiken ter illustratie voor soortgelijke situaties. Gesprekken vielen vanaf toen steeds vaker in "Dovemans' oren", zinspelend op Honoré. Er bestaat enige discussie tussen filologen en etymologen over de uiteindelijke oorzaak van deze uitdrukking: is het omdat zijn gave hem in staat stelde ook gesprekken te horen waar niemand naar elkaar luistert (en hij er dan zelf ook niets mee deed?) of is het ontstaan door zijn gebrek waarbij hij zijn omgeving niet kon verstaan, zoals zijn zwangere vrouw dat deed? Door taalgebruik is de uitdrukking versteend geraakt en is men dovemansoren beginnen schrijven.

De waarschuwing om niet op de kop te mikken viel in Dovemans' oren
Superlogo.JPG
Superhelden en handelsreizigers

Ab Klinkman · Alvaman · Antic Cafe · Badman · Balkenendeman · Brugman · Bulk · Clovis · Columbus · De Cock · El Cid · Flandrien · Frans Bauer
Groene Baron · Hoe: word je een superheld? · Jan · Koksmutsman · Marco Polo · MegaMark · Montignac · Baron von Münchhausen · Napoleon Bonaparte
Nederlands · Piet Huysentruyt · Qwop · Robin van Persie · Sherlock Holmes · Sonic X · Spider-Woman · Superman · Tijd · Übermensch · Willem Wever

Kapiteins: Brazil · Iglo · Onduidelijk · Onzinnig · Overduidelijk · Oxymoron · Paradox · Zeppos