Echolocatie

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
EchoGordel.JPG

Echolocatie (ook wel eens, maar niet vaak, echolocalisatie genoemd) is het zich een nauwkeurig beeld van de omgeving kunnen vormen door de weerkaatsing van (al of niet zelfvoortgebracht) geluid. In de dierenwereld komt dit onder andere voor bij vleermuizen en mollen, en bij de mensen vooral bij blinde muzikanten, te herkennen aan hun grote zwarte brillen.

Het principe[bewerken]

De reden dat dit vermogen pas in de moderne wereld is ontdekt en zelfs tot in onze tijd wordt ontkend, is dat om hun zintuig ten volle te benutten, echolocalisateurs de hulp nodig hebben van grote zwarte zonnebrillen. De geluiden die tegen de glazen weerkaatsen, brengen deze laatste in trilling en de trillingen worden via de poten van het montuur overgebracht naar de oren, waar ze door de hersenen omgezet worden in een volmaakt beeld van de omgeving. Een blinde muzikant die zo is toegerust is in staat om zich tijdens een optreden een tot in alle details volmaakt beeld te vormen van de mensen in de zaal, en de precieze locatie en identificatie van alle voorwerpen. De scherpte, diepte en detaillering van het beeld kan nog worden verbeterd door zwaaiende bewegingen met het bovenlichaam te maken.[1].

Eerste experimenten[bewerken]

De vroegste gedocumenteerde experimenten dateren al uit de XIVde eeuw, toen de steeds slechter ziende maar zeer muzikale uitvinder van de binocle ofte tweeglazig brilletje, de Franciscaner monnik Frater Venantius II, merkte dat bij het gebruik van donkere glazen[2] hij trillingen in zijn hoofd waarnam, die hij na enige tijd kon relateren aan de plaatsing van de objecten rondom hem. Helaas had hij nog niet door dat het neusbeen geen goede geleider was, en hij bleef zich dan maar mistevreden concentreren op het zuiver oculaire aspect van zijn binocle.

Wie al iets dichter kwam, was de XVIIIde-eeuwse Japanner Yamamoto Kipetoku, die donkere brillen voorzag van riempjes, om zo een beter contact te hebben met de schedel. Ook hij was even muzikaal als slechtziend, en ook hij kwam nog nét niet op het idee om de brillen te voorzien van pootjes van hard materiaal.

Vroege experimenten in echolocatie. Vooral het model met deflectoren is interessant: het was een poging om het teveel aan galm in kerken en paleiszalen te compenseren. Deze prototypes schoten echter alle te kort qua overbrenging van teruggekaatste trillingen.

Echolocalisateurs van de XXste eeuw[bewerken]

Het zou tot even in de XXste eeuw duren eer er kon gesproken worden van echt functionerende echolocatiebrillen. Zoals meestal het geval is bij uitvindingen en ontdekkingen, werd deze doorbraak willens nillens geforceerd door iemand die vond wat hij niet zocht. Of beter: iets vond dat goed leek op wat hij zocht, maar het toch niet helemaal was.

Blind Billy Bollocks[bewerken]

De eerste écht bruikbare echolocatiebril werd aan tijdens de jaren 30 van de XXste eeuw ontworpen én gebruikt door de Amerikaanse blueszanger Blind Billy Bollocks. Wel, veel ontwerp was er niet aan: op het einde van een concert tijdens zijn zeer-slecht-ziend-maar-nog-nét-niet-blind-periode, had Billy éven zijn bril had afgezet en ergens slordig neergelegd. Toen hij hem weer had opgezet, bleek hij de splinternieuwe Ray-Ban[3] van de rijke madam naast hem genomen te hebben. Hij strompelde rond in het etablissement, zich afvragend hoe het kwam dat hij enerzijds nog minder zag dan zonder bril, en anderzijds tóch het idee had dat hij zich een goed beeld kon vormen van een plaats waar hij nog nooit voorheen geweest was. De rijke madam wou de dolende blinde muzikant niet voor schut zetten, en liet hem de grote donkere bril houden. Toen Billy éénmaal doorhad wat er aan de hand was, deed hij zijn Ray-Ban nooit meer af, en werd ermee begraven, niet zonder zijn geheim aan andere blinde muzikanten doorverteld te hebben.

De techniek wordt geperfectioneerd[bewerken]

Ray Charles tijdens een intens moment van echolocatie

Tot de jaren veertig van de XXe eeuw was men van mening dat de grote zwarte zonnebril op zich een redelijk compleet beeld van de omgeving opleverde en dat er geen verbeteringen meer mogelijk waren, maar de komst van de Jazz- en de Rockmuziek zorgde voor een revolutie, die de echolocatie perfectioneerde tot de bovennatuurlijke gave die het nu lijkt in de ziende blinde ogen van leken en andere onwetenden.

Het was Ray Charles die tot de ontdekking kwam, dat de bewegingen van zijn lichaam invloed hadden op zijn waarneming en het gevormde beeld, door het afwisselend te versterken of te verzwakken/verstoren. Na vele experimenten ontwikkelde hij de techniek van het voor- en achterwaarts zwaaien van het bovenlichaam, waardoor hij een beeld van de omgeving (en zichzelf) kreeg, dat zelfs dat van het normale gezicht overtrof. Het spreekt vanzelf dat deze ontdekking niet tijdens de klassieke muziekperiode had kunnen worden gedaan, vanwege het ontbreken van ritme, en de hieraan inherente bewegingloosheid van de muzikanten.[4]

Een laatste verfijning werd enkele decennia later door Stevie Wonder aangebracht. In plaats van van voren naar achteren te zwaaien, perfectioneerde hij het heen en weer zwaaien. Dit verhoogde niet zozeer de waarneming, maar voorkwam vooral botsingen met de microfoon. Deze tot dan frequente (en sonore) aanvaringen resulteerden vaak in brilverlies en andere onaangename neveneffecten zoals kapotgezongen lippen en gebroken neusbeentjes, veel voorkomende beroepsrisico's bij echolocalisateurs van de Ray Charlesschool.

Een tragisch geval[bewerken]

Een hoogbegaafde echolocalisateur uit de XXe eeuw die hier niet onvermeld mag blijven was José Feliciano. Tot groot verdriet van zijn drie fans, heeft deze artist zichzelf op een gegeven moment doofgezongen, hoogstwaarschijnlijk doordat hij zich vergiste in de sterkte van zijn bril, waarna hij alleen nog maar op de tast kon navigeren. Dat ging zelfs zijn blindegeleidehond te ver, die hem zijn neus afbeet, zodat hij ook niet meer op reuk kon navigeren en er niks anders voor hem op zat dan gewoon zijn jongeheer achterna te lopen. Maar ook hieraan kwam een einde toen hij met zijn familiejuwelen klem kwam te zitten tussen twee planken van een schutting. Sindsdien is hij niet veel meer in het nieuws geweest en niemand weet eigenlijk waar hij zich bevindt, hijzelf waarschijnlijk nog het minst[5].

Wetenschappelijke benadering[bewerken]

EchoLocAni.gif

Eénmaal een dergelijk nieuws via Oncyclopedia verspreid, kon de wetenschap niet achterblijven, en binnen de 24 uur na de eerste vermelding op deze website had onze onmisbare Professor W. Druyff al een proefpersoon opgebruikt om te achterhalen waar het orgaantje zit dat voor deze eigenschap verantwoordelijk is. De professor kon zo snel geen blinde muzikant te pakken krijgen, maar dat bleek geen probleem.

De proef[bewerken]

De proefneming op de tot kort vóór zijn kennismaking met de wetenschap perfect ziende persoon toonde voldoende aan dat ieder willekeurig menselijk wezen over het orgaan in kwestie beschikt, maar niet noodzakelijk aanleg heeft om het te gebruiken. Om een goede blik op de hersenen te krijgen, zónder te moeten wachten op de financiële middelen en de toestemming om een scanner te gebruiken, haalde de wetenschapper zijn scherpste hakmes tevoorschijn, en maakte een perfecte doorsnede van de proefpersoon. Deze kon nog éven getuige zijn van een belangrijke ontdekking, toen hij met zijn rechteroog een klein, bolvormig, rood orgaantje zag heen en weer evolueren in zijn linkerhersenhelft, om dan spontaan maar voldaan te overlijden.

De conclusie[bewerken]

Verdere proeven met de gebruikelijke scanmethodes zullen waarschijnlijk bevestigen dat

  • Elke mens over een echolocatieorgaan beschikt;
  • Dit orgaan geen vaste plaats heeft in de schedel, maar volgens een vaste baan heen en weer evolueert;
  • Scanners mensvriendelijker zijn dan hakmessen.

Op deze conclusies zullen we wel nog even moeten wachten[6], maar toen de professor afgevoerd werd door de politie, wilde hij nog de wetenschappelijke naam kwijt van zijn ontdekking, en noemde het

Uva Ecolocata Bollocka


naar de verlatijnste versie van zijn familienaam, de functie van het orgaantje, en de eerste gebruiker ervan. De professor zal te zijner verdediging waarschijnlijk aanvoeren dat het slachtoffer proefkonijn

  • Helemaal geen konijn was;
  • Zijn lichaam aan de wetenschap geschonken had;
  • Dolblij was met de première van de ontdekking.

Wij van Oncyclopedia zien de toekomst van de professor dan ook met vertrouwen tegemoet: meer dan een maandje cel zit er voor hem niet in. Bovendien is de kans groot dat de Brailleliga haar gewicht in de schaal werpt, en dat mag niet onderschat worden.

De toekomst[bewerken]

Zoals eerder aangehaald, is de Brailleliga ten zeerste geïnteresseerd in de ontdekking. Hoewel deze instelling zich voornamelijk bezighoudt met het voor blinden toegankelijk maken van literatuur, ziet het bestuur geen graten in de uitbreiding naar het voor blinden eveneens toegankelijk maken van ruimtelijke oriëntatie. Zelfs de beste blindegeleidehond maakt al eens brokken in een porceleinwinkel, en hier ligt ogenschijnlijk een waaier aan mogelijkheden open. Ogenschijnlijk. Deze op het oog cynische uitdrukking doemt op wanneer men over de techniek even logisch dóórdenkt.

Muzikale aanleg[bewerken]

Professor Druyff had al aangestipt dat er een zekere aanleg vereist was om dit orgaantje ten volle te kunnen benutten. Inderdaad: alleen muzikanten kunnen er iets mee doen, en dan nog alleen goeie muzikanten. Ten eerste moet de gebruiker in staat zijn om

  • Coherente, aangehouden periodieke tonen te produceren;
  • Hierbij samenhangende ritmische patronen te kunnen gebruiken;
  • Dergelijke patronen, en de variaties erop (veroorzaakt door de omliggende objecten), te kunnen herkennen;
  • Ritmisch coherente lichaamsbewegingen te synchroniseren met bovenstaande klankproductie.

Deze lijst is niet volledig, maar volledig genoeg om aan te tonen dat de niet-muzikale blinde zelfs met de duurste Ray-Ban nog geen stap verder zal geraken.

Gulden middenweg[bewerken]

Zoals meestal het geval is, ligt ook hier de juiste weg in het midden. Daarmee bedoelen we niet dat niet-muzikale blinden zich voortaan uitsluitend over de middenberm mogen voortbewegen, maar wel dat er zich een aantal tussenoplossingen aanbieden:

  • Blinden zijn van nature, deels door hun handicap, gemiddeld muzikaler dan zienden;
  • Zoals op het schilderij van Bruegel kan de ene blinde de andere leiden, met dien verstande dat de meest muzikale zingend voorop gaat. Een naar de nieuwste inzichten geschilderde versie van zijn schilderij zou er alvast veel rooskleuriger uitzien;

Er moet nog veel onderzoek verricht worden, en we willen deze onfortuinlijke sectie van de samenleving niet blij maken met een dooie mus.

Uitbreiding[bewerken]

De meeste echolocalisateurs zijn zangers. Logisch, want deze gezongen klanken passeren niet via andere media, en de vergelijking met de tegen de bril teruggekaatste klanken is dan ook veel zuiverder. Het gebruik van een extern instrument maakt de keten van evenementen langer, en dus ook zwakker.

Geschikte instrumenten[bewerken]

Blaasinstrumenten zijn nog de beste, omdat er contact is met het hoofd van de muzikant. Toets-, en strijkinstrumenten maken de keten nóg langer, en percussieve klanken zijn bovendien zeer ondankbaar qua weerkaatsing. Bovendien kan een pianist-echolocalisateur zich wél een goed idee vormen van de zaal waarin hij optreedt, maar in de Nieuwstraat te Brussel, of de Kalverstraat in Amsterdam zal hij het héél wat moeilijker hebben. Mobiliteit van het instrument is dus van groot belang. Pianisten kunnen buitenshuis natuurlijk hun toevlucht nemen tot een accordeon met pianoklavier. Deze kunstgreep laat hen bovendien toe om beter op te gaan in de massa, en niet als gehandicapte nagewezen te worden: accordeonisten spelen van oudsher met een grijns die exact dezelfde is als die van geroutineerde echolocalisateurs.

Grijnzen en accordeons[bewerken]

Zanger op zijn retour die probeert op het succes van echolocalisateurs in te pikken. Het ontbreken van de grijns verraadt hem.
Nóg een zanger op zijn retour die probeert op het succes van echolocalisateurs in te pikken. Ook deze imiteert slecht.

Inderdaad, een onmisbaar aspect van de echolocalisateur is de brede grijns op zijn gezicht. Hoe breder de grijns, hoe beter de echolocalisateur waarneemt.[7]. Dit is een onwillekeurige reactie van de gelaatsspieren en het is onmogelijk deze grijns goed te imiteren. Duidelijk niet helderziend zijn accordeonisten, die exact dezelfde grijns reproduceren zonder eigenlijk goed te weten waarom, en bovendien zonder ophouden. Zodoende vallen accordeonspelende blinde echolocalisateurs-pianisten absoluut niet op. Niet meer dan accordeonisten in ieder geval.

Vanwege het grote succes van de echolocalisateurs, zijn er natuurlijk ook veel muzikanten die zich als zodanig voordoen, in een wanhopige poging om hun tekort aan talent te compenseren door wat zij voor een goedverkopende showtruuk nemen. Zij zetten een grote donkere bril op, en zwaaien wat heen en weer, maar door hun gebrek aan kennis van de finesses van deze techniek vallen deze bedriegers vallen voor de kenners al snel door de mand. Vooral de grijns doet het hem: zoals al gezegd is die zeer moeilijk te imiteren, en meestal raken ze niet verder dan een grimas. Uiteindelijk gaat het met hun carrière dan tóch snel bergaf.

Geluidsversterking[bewerken]

De XXIste-eeuwse ontwikkelingen op het gebied van elektrische geluidsversterking zijn niet alleen catastrofaal voor het menselijk gehoor, ze desoriënteren ook grondig de meest ervaren echolocalisateur. Een optreden op Rock Werchter eist bijzonder veel van de blinde muzikant, omdat hij niet de weerkaatsing van zijn rechtstreekse klank op zijn bril krijgt, maar een door luidsprekers gegenereerde klank, die dan nog loeihard tegen zijn echolocatie-apparaat komt aangeknald. Meer dan één optreden van Ray Charles werd om die reden gekenmerkt door een totaal verlies van contact met zijn omgeving en zijn publiek. Bij een berucht gebleven (en dan ook nooit op geluidsdrager gecommercialiseerd) concert was hij zelfs regelmatig een totaal ander liedje aan het zingen dan wat zijn band meende te begeleiden[8].

Echolocalisateurs zijn des te beter in hun sas naarmate de omgeving kleiner, en het geluid natuurlijker is. Natuurlijk, de eerder aangehaalde techniek van het heen en weer zwaaien aan de microfoon is een goed hulpmiddel, maar een te zware versterking haalt uiteindelijk zelfs deze truuk onderuit.

Notenbalk[bewerken]

  1. Kwatongen, die bovendien helemaal niks van echolocatie weten, beweren dat zij dat doen om op z'n minst één keer per seconde precies vóór de microfoon te zingen. Deze laster wordt duidelijk door jaloerse concurrenten verspreid.
  2. Het was in die tijd nog heel moeilijk om echt helder glas te maken.
  3. Pas op de markt, de rage bij het rijk volk, en peperduur.
  4. Het enige orkestlid dat mag, nee móét bewegen, is de dirigent, maar dirigenten hebben niets aan echolocatie : het enige geluid dat dirigenten namelijk voortbrengen is het gezoef van hun stokje door de lucht en het binnensmonds gevloek wanneer de muzikanten er weer niets van brouwen.
  5. Alle hulp bij het localiseren, evetueel zelfs echolocaliseren van deze verder toch beminnelijke artiest, is welkom. Wie hem meent gevonden te hebben kan op de overlegpagina van dit artikel een bericht achterlaten. Nog even het signalement:
    • Dove zanger van gemiddelde grootte, die intussen wel grijs haar zal hebben , of misschien kaal is;
    • Grote zwarte zonnebril die steeds afzakt omdat er geen neus onderzit.
    • Houdt zich vermoedelijk op vlak tegen een schutting.
    • Via de andere kant van de schutting is het geslachtsdeel van de zanger zichtbaar.
  6. Intussen is, zoals voorzien, de Professor al weer op vrije voeten, en wou hij zelfs de werktitel van zijn aan echolocatie gewijde werk al kwijt: "Uva Ecolocata Bollocka, of de mens als ontbrekende schakel tussen walvis en vleermuis".
  7. Je ziet ze denken (als je tenminste helderziend bent): "Jullie denken nou wel dat ik je niet kan zien, maar toevallig ben ik jullie wel even lekker aan het echolocaliseren!".
  8. Het uit de handel blijven van enige opname hiervan is vooral te wijten aan een gegronde vrees voor commentaar door attente huiskamerluisteraars: het live publiek was tóch als één stokdove man naar huis gegaan.
Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
4 aug 2008
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.