Gospel

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Gospelsfeer.JPG
'k Moe nie jemme van madamme mè nen bontjas, maar die zwarte madammen liggen mij wel!
~ Urbanus van Anus over gospel.

Gospel is een vocale muziekvorm die omstreeks 1890 ontstond in Antwerpen, waar de zangpogingen van een omvangrijk in zeildoek gekleed zwart meisje steevast begroet werden met een bits "Go speile!", wat, letterlijk omgezet in onze huidige omgangstaal, neerkomt op "Ga spelen!", en waarmee het jeugdig artistiek talent aangepord werd om met de poppen of de jongens te gaan spelen, eender wat, als ze maar niet zong. Haar door onduidelijke roots sterk gekleurde uitspraak van deze uitroep klonk als "Gospel", en deze term zou wereldwijde bekendheid krijgen.

Amalia Janssens[bewerken]

Amalia Janssens in een vroeg stadium. Let op het al iets te krap wordende tentje.

Over de herkomst van Amalia Janssens, want zo heette het meisje, is weinig geweten. Zij groeide op in een arm Antwerps gezin, dat haar waarschijnlijk cadeau kreeg van een zeeman, omdat hij geen papegaai had kunnen bemachtigen. Deze mensen waren zó arm, dat zij hun kinderen zo lang mogelijk in zeildoek hulden. Amalia bleef gehecht aan deze dracht, en maakte nooit de overstap naar andere kledij. Zij zong van zonsopgang tot zonsondergang en in tegenstelling tot haar leeftijdsgenootjes deed zij dat niet in zuiver Antwerps, maar in iets dat, naar sommige Antwerpse meertaligen beweerden, een kruising was tussen Antwerps en Engels.

Ontdekt[bewerken]

Amalia Janssens pauzeert tussen twee cilinderopnames in.

Het dappere kind zette door, en toen de eerste platenmaatschappij, of liever cilindermaatschappij[1], het beroemde "Minerva"-label, haar eerste opnamestudio had ingericht in de kelder van taverne De Vetgans, werd Amalia vrij snel uitgepikt voor proefopnamen, samen met een aantal dronken dokwerkers die óók luid genoeg konden brullen om een min of meer verstaanbare klankreproductie te garanderen. De confrontatie in de studio tussen Amalia en de dokwerkers resulteerde in een overdadig uiten van de aanmaning "Go speile!", tot het jeugdige maar dappere zangeresje uiteindelijk besloot om haar primitieve Engelstalige, en volgens vrome Sinjoren op bijbelteksten geënte liedjes "Go Spel" te noemen. Dit initiatief snoerde de dokwerkers definitief de mond, en zou uitmonden in een wereldwijd succes. Op het label van deze allereerste Minerva-opnames werden de woorden "Go" en "Spel" aaneen geschreven, en zo werd het nieuwe genre sindsdien altijd genoemd.


Carrière van Amalia Janssens[bewerken]

Een al iets oudere, en sterk vermagerde Amalia Janssens in de kleedkamer, geheel naar haar wensen ingericht.

Over de carrière van Amalia Janssens kunnen we kort zijn: die kwam er niet. Een aantal exemplaren van haar opnames werden aan de man gebracht in de Verenigde Staten, en kenden daar groot succes en navolging. Niemand dacht er echter aan om Amalia uit te nodigen voor een zangtournee, omdat de eigenaar van het Minerva-label niet de moeite genomen had om haar naam op de zijkant van de cilinders te laten zetten. Na de opnames werd zij bedankt en aan de deur gezet, en maakte op iets latere leeftijd nog nét mee hoe de Amerikaanse rage Europa bereikte. Even leek het erop dat zij herontdekt zou worden, en zij zong zelfs één concert in de Antwerpse Elisabethzaal, waarna de Eerste Wereldoorlog definitief haar kansen verknalde.

De stijl[bewerken]

Wie met gospel wil vereenzelvigd worden, dient aan een aantal basisvereisten te voldoen. Die sommen wij hier even voor u op, zodat u meteen over de nodige informatie beschikt om dat schreeuwlelijk naast u definitief als dusdanig te kunnen identificeren. Merkwaardig is dat alle Amerikaanse gospelvertegenwoordigers deze voorschriften altijd trouw gevolgd hebben, zonder ooit van Amalia Janssens gehoord te hebben. Bewijs te meer, indien daar al behoefte aan was, dat haar charisma niet gehinderd werd door gebrekkige techniek en nog gebrekkiger promotie: de praktijk toonde aan dat er maar één manier was om de liederen van die onbekende zangeres te vertolken.

Geslacht[bewerken]

Allereerst dient de persoon in kwestie onmiskenbaar van het vrouwelijke geslacht te zijn. Zoogdieren van andere geslachten dienen zich op andere muziekgenres te richten. De keuze is groot genoeg. Er wordt van de zangeres geen elegantie verwacht, nog pin-upkwaliteiten: een medische controle en bijhorend stempeltje met de vermelding "Vrouw"volstaan om de volgende stap naar gospelgenot te kunnen zetten.

Kleur[bewerken]

Een gospelzangeres is zwart, daaraan is geen ontkomen. De ervaring heeft uitgewezen dat bruine zangeressen er óók mee door kunnen, mits in het bezit van minstens één Afrikaanse voorouder. Vervalsingen door bleke zangeressen met donkere make-up vallen steevast door de mand, al beweren hun aanhangers dat zij een zwarte stem hebben. Dat is onzin: een zwarte stem veronderstelt zwarte stembanden (zie verder), en daarover beschikt een bleek zangeresje niet, tenzij via een chirurgische ingreep. Maar alle tot nu toe uitgevoerde ingrepen van die aard zijn uitgelopen op totaal stemverlies. men weze gewaarschuwd.

Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
12 oktober 2008
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Volume[bewerken]

Aan dit aspect moet door sommige kanditates hard gewerkt worden, zeker als de spanning voorafgaand aan het medisch onderzoek tot gewichtsverlies heeft geleid. Een béétje gospelzangeres weegt minstens 125 kilo, en heeft een doorsnede van minstens 125 centimeter. Dit volume is nodig om de toehoorders, die van die kruising tussen Antwerps en Engels geen bal verstaan, zodanig te imponeren dat zij hun plaats niet durven te verlaten, en zich zelfs verplicht voelen om ritmisch in de handen te klappen telkens wanneer de zangeres dat óók doet.

Kledij[bewerken]

Een vrouw van 125 kilo zwaar en 125 centimeter breed stop je niet in een string[2]. De door Amalia met veel waardigheid gedragen tent is van in den beginne de ideale dracht gebleken, en daar wijkt geen gospelzangeres van af. Hoewel er van Amalia geen kleurenfoto's bewaard zijn, wordt aangenomen dat zij een voorkeur had voor blauwe tenten, en die voorkeur deelt zij met veel gospelzangeressen. Andere kleuren worden echter óók toegepast, omdat gebleken is dat de kleur van de tent geen invloed heeft op de geluidskwaliteit.

Eigenlijk en oneigenlijk gebruik van een gospeltent.

Muziekstijl[bewerken]

Stembanden. Van links naar rechts: gospelstemband, smartlapstemband, en Michael Jackson's stembanden.

Deze muziekstijl blinkt uit door zijn extreme eenvoud: men neme drie korte zinnen uit een Engelstalige bijbel, men spreke ze uit met een sterk Antwerps accent (bij voorkeur dat van de wijk 't Kiel, waar Amalia vandaan kwam), en herhale die zinnen eindeloos, op een eenvoudige melodie. Omdat zulks snel dreigt te vervelen, is het aangeraden om het publiek aan te zetten om die zinnen mee te brullen, en eventueel zelfs in trance te geraken. Ritmisch in de handen klappen, en uitroepen als "Aleloeja!" en "Prees de lort!", zoals Amalia dat ook deed tijdens die bewuste opnames, is eveneens onmisbaar. Het is duidelijk dat deze stijl veel vergt van het uithoudingsvermogen van zowel uitvoerder als toehoorder, maar dat hebben wel méér muziekgenres. Van de zijde der zangeres worden vooral de stembanden op de proef gesteld, en zij dienen dan ook van de juiste makelij te zijn: stevig, niet te glad, en betrouwbaar in alle weersomstandigheden.

Navolging[bewerken]

Deze gospel-opname is er geen: deze zwarte madam is niet zwart en is geen madam. Bovendien heeft de Chief zijn tent niet bij.
Hoewel deze in tent gehulde dame in Vlaanderen bekend staat als "De Zwarte Madam", wordt zij door kenners niet als gospelzangeres erkend.

De navolging van het pionierswerk van Amalia Janssens ging niet van een leien dakje, omdat men, zoals al eerder summier werd aangestipt, immers op empirische wijze moest ondervinden hoe men tot de juiste uitvoering kon komen. Dat leidde veel geroepenen op een zijspoor. De weigering van Lopende Meter[3], hoofd van de Blinkdoos-indianen, om voor een Edison-cylinderopname "Nobodi nows hoe troebel aai sie" te vertolken, is daar een goed voorbeeld van. Het enige dat de man gemeen had met gospel, was zijn tent, en die had hij niet bij zich.

Gospel en religie: uitbreiding[bewerken]

De typische concertomstandigheden van gospel waren niet onopgemerkt voorbijgegaan aan een aantal Amerikaanse predikanten, die er een middel in zagen om het teruglopend kerkbezoek in te dijken. Zij keken op geen dollar om gospelzangeressen naar hun kerk te halen, en hun publiek erbij. Deze kerkgemeenschappen begonnen zodanig te floreren, dat dat de van oudsher gebruikte Engelse term "Funny Stories Of A carpenter's Son" definitief vervangen werd door "Gospel". Een ander gevolg van dit succes was de exponentiële toename van het aantal gospelzangeressen. Om orde in deze ontsporende chaos te brengen, werd besloten om de zangeressen te bundelen in gospelkoren. De extreme eenvoud van het repertoire liet dat toe, en iedereen was blij met deze oplossing, mits een beurtrol op te stellen voor de solo's.

Vindt u de insluipers die niet aan de gospelvereisten voldoen?

Zie ook[bewerken]

MuisTuba.JPG
Podiumkunsten, al dan niet in open lucht, boven of onder water

Ballet · Cabaret · Goochelen · Gospel · Mime · Muziek · Opera · Toneel · Voordracht · Zeep

Notenbalk[bewerken]

Dit jong gospeltalent komt nog heel wat volume tekort.
  1. Het platdrukken van cilinders om op die manier een B-kant toe te voegen aan de opname-oppervlakte dateert van een tiental jaar later, en verving de sympathieke rolletjes pas definitief na de Eerste Wereldoorlog op Belgische. De klank van de cilindertjes had een zekere charme, te vergelijken met die van een doorsnee Youtube video.
  2. Hooguit kan je er een string mee verstoppen, maar da houdt het ook op met gospel te zijn!
  3. In sommige naslagwerken vermeld als "Strekkende Meter", wat mensen die niet op de hoogte zijn van de subtiele taalkundige verschillen tussen Nederland en Vlaanderen, ertoe geleid heeft om hierin twee verschillende personen te herkennen.