Mazda

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
MazdaLogoTrans.GIF

Rare jongens, die Perzen...
~ Anonieme Galliër over een exotisch volk.

Heel mijn hart gaat naar de Perzen: als zij spreken is 't in verzen.
~ Drs. P over datzelfde exotisch volk.

Ahura "Sunny Boy" Mazda is de Perzische oppergod, schepper van de zon die Perzië beschijnt, uitvinder van het microklimaat en bezieler van een redelijk populaire automobiel, waarnaar de meeste aandacht van dit artikel zal gaan, zodat dit automatisch als een vervoersgerichte pagina kan beschouwd worden.

Zoroastrisme[bewerken]

De Mazda Yazata (1931), het prille begin van een gigant, maar tóch nog geen auto.
De Mazda Avesta (1953), een stap dichter bij de moderne auto.
De Mazda Darius (1960), de eerste echte Mazda-auto.
De zeldzame Mazda Darius met Wankelmotor (1967), in de contractueel verplichte kleur.
De Mazda Zarathustra, sinds 1962 onveranderd aangeboden en overvloedig in het straatbeeld aanwezig. Het hier afgebeelde exemplaar bevat een typisch Chinees éénkindgezin, op weg naar de Expo 2010 in Shanghai.

De eerste sterveling die doorhad dat Mazda boven het heelal uit troonde, de Perzische zon had geschapen, en via die lokale zon Perzië een microklimaat had bezorgd dat van het land de wieg der wereldbeschaving zou maken tot de Grieken aanspraak maakten op die prestatie door het begrip "wereld" te reduceren tot Europa, was Zarathustra, de eerste en voor lange tijd ook enige vrouwelijke opperpriester uit de wereldgeschiedenis. Ze deed hem meteen een aanzoek, en aangezien zij er best aardig uitzag, hapte Mazda toe. Bij wijze van huwelijksgeschenk ontving zij de plannen van een automobiel die pas in de XXste eeuw na de geboorte van de zoon van een concurrerende god kon gerealiseerd worden, omdat pas dán de toeleveranciers van de nodige onderdelen konden gevonden worden. Bij gebrek aan automobiele activiteit lanceerde zij dan maar het Zoroastrisme, een aan Mazda gewijde eredienst die makkelijker bekte dan "Mazdaïsme"[1] of "Zarathustrisme", en die als een boemerang fungeerde door haar wereldwijd onder de naam "Zoroaster" bekendheid te geven. Deze alias zorgde ook voor het misverstand dat het om een mannelijke hogepriester zou gaan.

Vooruitstrevende godheid[bewerken]

Geheel tegen de strikt wetenschappelijke en waarheidlievende beginselen van Oncyclopedia in, is er zelfs hier nog geen kat achtergekomen wat Mazda mag bezield hebben om het menselijk gedeelte zijner schepping te laten rondtoeren in contrapties waarvan de constructie een hoop technologie vereiste die pas tientallen eeuwen later zou beschikbaar zijn. Want toen hij in de XIVde eeuw vóór onze jaartelling met zijn plannen voor de dag kwam, zei hij er niet bij hoe dat allemaal moest gerealiseerd worden: Zarathustra mocht, zoals men dat in de Zuidelijke Nederlanden pleegt te zeggen, "haar plan trekken". Etymologen, of toch zij die van de Oud-Perzische plannenkwestie op de hoogte zijn, nemen overigens algemeen aan dat de uitdrukking gewoon uit het oude Perzië stamt.

Perzië vs. Iran[bewerken]

Dat oude Perzië verschilde overigens niet zo veel van het nieuwe, op enkele details na:

  1. Het Nieuwe Perzië heet sinds de eerste helft van de XXste eeuw Iran;
  2. De Nieuwe Perzen verkiezen de Islam boven het Zoroastrisme, omdat het een korter woord is, en makkelijker uit te spreken;
  3. De Chinezen hebben in 2009 de teelt van de perzik overgenomen van de Nieuwe Perzen, omdat ze beweren dat die kweek oorspronkelijk van bij hen kwam, en dus verkeerdelijk naar Perzië genoemd wordt[2];
  4. De Nieuwe Perzen beweren dat hun voorouders zichzelf nooit Perzen noemden, maar Iraniërs, en dat het de schuld is van de Oude Grieken dat zij zo genoemd werden (en worden).

De ironie van het lot heeft gewild dat de productie van de Mazda pas mogelijk werd in tijdperk dat zowel de naam "Perzië" als de eredienst rond Mazda net in het verdomhoekje was geraakt, en men dus met een bijzonder stekelig anachronisme opgescheept zat. Bovendien waren er intussen al een paar grote autofabrikanten actief, zodat eigenlijk niemand zat te wachten op nóg een autoproducent.

De plannen duiken weer op[bewerken]

De aandachtige lezer zal zich al afgevraagd hebben waar die beruchte plannen gebleven waren sinds ze in die verre XIVde eeuw vóór onze jaartelling opgeborgen werden. Wel, dat waren ze precies, netjes opgeborgen in een schrijn in de grote tempel van Persepolis, zoals de bekendste naam van de Perzische hoofdstad luidt[3], waaruit ze tevoorschijn werden gehaald door de Zoroastrische hogepriester, éénmaal per jaar. Eerst in het openbaar, met een groot feest eraan verbonden, dat minsten een week duurde, en uiteindelijk, met de overheersing van de Islam, in besloten kring, net lang genoeg om ze allemaal eens te bekijken. De sessie van 1930 was de kortste (10 seconden) en tevens de laatste: halverwege de tiende seconde werden ze door een jonge ingenieur uit de handen des hogepriesters gerukt.

Het eerste exemplaar[bewerken]

De jongeman, ene uit het totalitaire Japan gevluchte Jujiro Matsuda, werd niet gestenigd, omdat de kring zodanig besloten was geworden, dat hij, behalve de hogepriester, de enige aanwezige was, en omdat de hogepriester een wankel mannetje van over de negentig was. Dra startte de jongeling in fietsenhok met de productie van het prototype van wat uiteindelijk de "Mazda Yazata" zou genoemd worden, en onder een schare Perzen die niet bepaald fanatiek de Islam aanhingen, vond hij geldschieters die wel iets zagen in het project.

Zoroastrisme en Islam[bewerken]

Het project groeide uit tot een heuse fabriek van gemotoriseerde voertuigen, die uiteindelijk de naam van de god zou dragen. Bijzonder aan de fabriek was (en is dat nog steeds), dat ze gespreid werd over een steeds groter wordend aantal fietsenhokken, om aldus aan het waakzaam oog der imams te ontsnappen. Deze lieden staan immers bijzonder vijandig tegenover al wat niet op de Islam gebaseerd is, en nog vijandiger tegenover wat zelfs niet op de Bijbel gefundeerd is. De Mazdafabriek verschool zich zodoende in een ondergronds circuit, parallel aan het inspirerende maar lichtjes zieltogende Zoroastrisme, en vertoonde zich alleen voor enkele proefritten, die met angst in het hart door dappere testpiloten werden uitgevoerd in de stoffige straten van Persepolis, dat intussen Teheran was gaan heten. Deze situatie leverde een voor de hand liggend probleem op, dat elk min of meer economisch aangelegd wezen al meteen in de gaten had: de verkoop!

Iran en Japan[bewerken]

Hoewel Matsuda zich zelf niet meer in Japan wou vertonen, stond hij ginds niet op een zwarte lijst, en zijn achtergelaten familie evenmin. Via hen slaagde hij erin om de voertuigen vanuit Japan eerst over het land zelf, vervolgens over de rest van Azië, en naa de Tweede Wereldoorlog over de hele wereld te verdelen. De hele niet-Islamitische wereld, wel te verstaan.

Khomeini[bewerken]

In 1979 kwam Khomeini aan de macht in Iran, en één der eerste acties van zijn religieuze politie was het opsporen en definitief verbannen van alle Zoroastristen. De meesten trokken naar India waar zij sindsdien als Parsi's door het leven gaan. De stokoude Matsuda werd netjes gestenigd, en de massa Mazdafabriekjes (gelokaliseerd deels dankzij het folteren van Matsuda, deels doordat er al die jaren met elk model zowel in Teheran als op het platteland proefritten waren uitgevoerd) genationaliseerd. Om de brave moslims niet voor het hoofd te stoten, bleef de fabricage geheim, en werden (en worden) de voertuigen via Japan gecommercialiseerd.

Voornaamste en tevens enige modellen[bewerken]

De door Mazda aan Zarathustra geschonken plannen waren stuk voor stuk voorzien, in de rechter bovenhoek, van steeds dezelfde tekening van een zon met daarin de letter "M", en het stond dus al vroeg vast dat dit symbool de auto zou sieren. Toen de auto een merk werd, en reclamejongens intussen het woord "logo" op de markt hadden gegooid, was er maar één toepassing meer mogelijk voor Mazda's tekening. Het symbool zit intussen in het collectief geheugen gebeiteld, wat, gecombineerd met de plannen, Ahura Mazda tot de eerste designer ooit maakt.

Yazata (1931-1953)[bewerken]

De eerste poging om een aan Mazda gewijde, en dus ook zijn naam dragende auto te maken, was nogal halfbakken, omdat de wereldwijde economische crisis ook in Perzië voor schaarste allerhande zorgde. Het project werd dus afgeroomd, en wat overbleef was een gemotoriseerde driewieler zonder dak. Het kreeg de naam "Mazda Yazata" mee, om duidelijk te maken dat het nog niet de Mazda was, maar toch al in de buurt[4]. Het voertuig baarde in ieder geval opzien, wanneer het tijdens de testritten zo gemoedelijk (en lawaaierig) voort tufte in de Perzische straten en landschappen van het interbellum, omdat de velg van het volle voorwiel bedekt werd door de stralende Mazdazon (nog zo'n detail dat telkens de aandacht dreigde te trekken van de imams).

Avesta (1953-1963)[bewerken]

Pas geruime tijd na de Tweede Wereldoorlog kon er in Perzië sprake zijn om de driewieler van een dak te voorzien, en dus ook van deuren. Tóch werd dit ontwerp nog niet als de ware Mazda beschouwd, en noemde men het "Mazda Avesta", naar de Zoroastrische bijbel. Ook geen oneer, voor een driewieler. De ontwerpers zaten wat verveeld met de relatief grote en lege oppervlakken die de deuren bleken te zijn, en vonden het een goed idee om er het Mazda-logo op aan te brengen, vermoedelijk een unicum in de autogeschiedenis. De Avesta bleek zó populair, dat hij nog enkele jaren parallel met het volgende model werd geproduceerd.

Darius (1960-1967)[bewerken]

De "Mazda Darius", genoemd naar de beroemdste wereldlijke heerser die het Zoroastrisme aanhing en beschermde, was de eerste echte Mazda-auto, en dit sympathieke tweezittertje wordt nog steeds als hét symbool voor de dolle zestiger jaren beschouwd, al haalde het nét Mei 68 niet. Vanaf 1967 wordt alleen nog het model met de Wankelmotor nog gemaakt, uitsluitend met groene carrosserie en dito motor, à rato van vijf exemplaren per jaar. Een collector's item.

Zarathustra (1962)[bewerken]

De "Mazda Zarathustra" is het allerlaatste Mazdamodel, en tevens het eerste dat plaats bood aan maar liefst vier passagiers! Deze heuse gezinswagen wordt sindsdien onveranderd, op een paar occasionele motortechnische verbeterinkjes en een paar materiaalaanpassinkjes na, geproduceerd (wat een hoop scheelt in research & development kosten), en is niet meer uit het straatbeeld weg te denken. Voor de Duitse markt door Volkswagen onder licentie geproduceerd als "Zaraleander", en in Spanje door Seat als "Zaragoza". Omdat inmiddels het woord "Mazda" synoniem geworden was voor een automerk, en er toch al verscheidene modellen het licht hadden gezien, besloot men om ook dit ultieme ontwerp een aparte naam te geven, en wel die van, hoe kan het anders, de hogepriesteres die destijds de god ontdekt had. Ere wie ere toekomt.

Sesam (2020?)[bewerken]

Het "Sesam"-project (zie verder) leidde tot het enigszins frivole idee om een model op de markt te brengen dat "Sesam" zou genoemd worden, waarbij de uitdrukking "Sesam? OK!" zou vervangen worden door... "Wazda? Mazda!". Het idee werd niet meteen onder tafel geveegd, maar als toekomstproject (met toepassing van vooruitstrevende technologie zonder fossiele brandstoffen) op de lange baan geschoven, langs waar het zich nog steeds beweegt naar een onzekere toekomst. Er werd ook nog niet het minste schetsje, laat staan fotootje, vrijgegeven.

Mazda-curiosa[bewerken]

Mazda zelve doet een proefrit! Reclameprent voor de Amerikaanse markt, omstreeks 1965.

Mazdafielen en Zoroastristen[5] hebben alvast één karaktertrek gemeen: ze zijn dol op bizarre weetjes over hun respectieve vervoermiddel en god. Aangezien een serieuze naslagwerker[6] oog dient te hebben voor dergelijke curiosa, zoals "la petite histoire"[7], is geen enkel non-fictiewerk volledig zonder een reeks van dergelijke kleinoden.

Mazda & Mazda[bewerken]

Begin jaren '60, kort na het op de markt komen van de Mazda Darius, deden geruchten de ronde over de god Mazda die aan het stuur van een auto Mazda was gezien. Dit bracht de reclamejongens van het bedrijf op het idee om hier rond een reclamecampagne te lanceren, zij het dan, uiteraard, uitsluitend in niet-Islamistische landen. Vooral in Amerika had de campagne veel succes, en bloeide de Mazdaverkoop als nooit voorheen.

Sesam[bewerken]

In 1990, kort na de oprichting van het intussen ter ziele gegane Lernout & Hauspie, besloot Mazda deze spraakherkenningstechnologie een plaatsje te geven in hun product, en meer bepaald ter vervanging van de traditionele sleutel-op-de-deur. Het revolutionaire project kreeg de codenaam "Sesam" mee, en uiteindelijk kwam dit woord ook aan het begin te staan van elke individuele auto-openingscode, gevolgd door de landelijke versie van "Open u", en een reeks cijfers. Al snel bleek dat het vinden van equivalenten voor "Open u" niet zo eenvoudig was, en bovendien werden er al eens schuine grappen aan verbonden, zodat men dat stukje uiteindelijk verving door het meer neutrale "OK!". Gekoppeld aan de herkenning van de stem zelf, bleek deze gadget toch niet zo efficiënt als eerst gedacht, omdat het systeem geen rekening hield met stemvervorming veroorzaakt door bijvoorbeeld een stevige verkoudheid of wat te hard gebruld te hebben tijdens een feestje. Uiteindelijk werd besloten om de van Sesam voorziene auto's ook nog van een noodslot te voorzien, discreet weggemoffeld in het de wielkast van het rechter voorwiel.

Zonnetje[bewerken]

De oorsprong van het hele idee indachtig, is Mazda al zeer lang een pionier op het gebied van zonne-energie, maar omdat de autootjes te klein zijn om er voldoende zonnepanelen op aan te brengen, blijven concrete uitwerkingen achterwege, en beperkt het zonne-aandeel zich tot de gestileerde afbeelding ervan op het logo. Maar kenners weten dat jaarlijks precies 12 speciale exemplaren verschijnen, waarvan een deel van de elektronica gevoed wordt door een kleine, doch performante "zonnevanger", die verscholen zit in... dat logo! Deze kenners beweren ook dat door steeds verder gedreven miniaturisatie het door dit kleine dingetje geproduceerde vermogen steeds groter wordt, en dat er een tijd zal komen dat het de voornaamste energieleverancier van een gehele auto zal worden, met dezelfde autonomie als een gemiddelde volle benzinetank. Aangezien deze kenners ook elk jaar die exemplaren verzamelen, volstaat het om eens na te gaan wie een buitenissig aantal Mazda's in zijn garage (of pakhuis...) heeft staan, om de huidige stand van zaken te beoordelen.

Irak[bewerken]

Elke Mazdachauffeur kan in het bij zijn voertuig meegeleverde instructieboekje lezen (zij het in zeer kleine lettertjes) dat de zogenaamde massavernietigingswapensfabrieken in Irak niets anders waren dan (inmiddels opgedoekte) filialen van Mazda. Ze dateren uit het eind van de jaren zestig, toen de vraag naar Mazda's zo groot werd, dat Matsuda geen mogelijkheid meer zag om op onopvallende wijze nog meer fietsenhokken over Iran te verspreiden. Om geen argwaan op te wekken, werd het gerucht verspreid dat het om installaties ging waar massavernietigingswapens werden gemaakt, een mythe die Irak uiteindelijk duur te staan zou komen.


BMWlogo.png Automobiles, voertuigen, sleeën, wagens, karren, kortom: Auto's VWlogo.png

Alfa Romeo · Aston Martin · Audi · Bentley · BMW · Bugatti · Chevrolet · Citroën · DAF · Daihatsu · Ferrari · Fiat · Ford · Honda
Hyundai · Jaguar · Jeep · Kia · Lada · Lamborghini · Land Rover · Lexus · Maserati · Mazda · Mercedes · Mini · Mitsubishi
Nissan · Nokia · Opel · Porsche · Renault · Saab · Seat · Škoda · Suzuki · Toyota · Trabant · Volkswagen · Volvo


Notenbalk[bewerken]

  1. Het mens zou nogal opgekeken hebben van latere erg populair geworden termen als "dadaïsme" en "wahabisme".
  2. In ruil daarvoor bieden ze de nieuwe Perzen de kweek van de sinaasappel aan, die terecht naar China genoemd wordt, maar volgens een grote meerderheid (76,3% volgens het Nationaal Instituut voor Statistiek, maar die beweren met Chinese gegevens nog meer moeite te hebben dan met het gebruikelijke cijfermateriaal) van bijgelovige Chinezen is hun in het Westen niet zo populaire huidskleur ervan afkomstig.
  3. Die stad heeft nogal wat namen gehad, tussen de XIVde eeuw vóór C. en nu, en ze zal er waarschijnlijk nog een hoop krijgen óók.
  4. Zoroastristen hebben geen moeite met deze beslissing, omdat een Yazata tenslotte een "aanbiddenswaardige entiteit" is, en daar neem je toch je hoed voor af.
  5. Is een Zoroastrist automatisch ook een Mazdaliefhebber, in die zin dat hij er zijn favoriete automerk van maakt? Professor W. Druyff is, althans volgens zijn uitgever (die hijzelf is, maar da's een detail), zinnens hieraan een studie te wijden, en volgens diezelfde uitgever zou de voorlopige werktitel iets zijn in de trant van "Mazdafiel en Zoroastrist: synoniemen, scheldnamen of beide?"
  6. Een naslagwerker is een maker van of op z'n minst bijdrager aan een naslagwerk, al wordt het begrip in muzikantenkringen ook wel eens gebruikt voor achteroplopende percussionisten.
  7. "De kleine geschiedenis", maar dat klinkt voor geen meter, alle animo van Franshaters ten spijt.