Puzzel

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Het was niet mogelijk het miniatuurbestand op de doellocatie op te slaan.

Op 'puzzel' rijmt geen biet, dus probeer ik het ook niet.
~ Een moedeloze Drs. P

De puzzel is stuk: laat ik hem maken!
~ Een moedige Kapitein Overduidelijk

Een puzzel is van oorsprong een foltertuig dat zó subtiel ontworpen is, dat de gefolterde denkt dat hij of zij zich aangenaam aan het bezighouden is, en werd omstreeks 6000 vóór onze jaartelling ontworpen door foltergrage Chinezen, omdat er in die tijd nog niks te kopiëren viel (of toch niks dat door anderen was uitgevonden), en zij zich dus stierlijk verveelden.

De puzzel als foltertuig[bewerken]

In tegenstelling tot de maar klassieke foltertechnieken, waarbij het de bedoeling is dat de gefolterde de foltering laat stoppen door iets te bekennen, bestaat bij een puzzel de foltering in het wegnemen van de puzzel tot de gefolterde iets bekent.

De oerpuzzel[bewerken]

De oerpuzzel bestond uit een in stukken geknipte afbeelding van iets zinnenprikkelends, of dat werd de gefolterde toch voorgehouden. Naarmate deze erin slaagde om de stukken van de puzzel op de juiste plaats te leggen, was het aan de beul om op het spannendste moment de puzzel weg te nemen, met de belofte dat de gefolterde de puzzel zou terugkrijgen indien hij iets bekende. Omdat door het wegnemen de puzzelstukken weer gemengd waren geraakt, moest de gefolterde steeds weer overnieuw beginnen. Naarmate de ondervraging vorderde, werd de gefolterde gunstig gestemd door niet de puzzel bij hem weg te nemen, maar door hem bij de puzzel weg te nemen, zodat als beloning hij kon verder werken waar hij gebleven was. Ter verduidelijking: deze oerpuzzel wordt nu omschreven als "legpuzzel".

Van legpuzzel naar 3D-puzzel[bewerken]

Een typische oud-Chinese folterkamer, met slachtoffer en 3D-puzzel.

Omstreeks 5000 vóór onze jaartelling was er buiten China nog steeds niks uitgevonden dat het kopiëren waard was[1], en uit puur verveling ontwikkelde men een driedimensionale versie van de puzzel. Hier werd het basisidee omgekeerd: het was niet langer de bedoeling om iets dat uit elkaar gehaald was te reconstrueren, maar om een reeks grillig gevormde objecten die op een evenzeer grillige manier schijnbaar onontwarbaar met elkaar verstrengeld waren, uit elkaar te halen. Deze vorm van folteren was nóg subtieler, omdat niet elke 3D-puzzel daadwerkelijk uit elkaar te halen was: volgens de oud-Chinese versie van het Nationaal Instituut voor Statistiek was één op dertien van dergelijke puzzels, die overigens naam maakten als "Chinese puzzel"[2], onontwarbaar. Aanleunend bij deze praktijken is de puzzel die in de jaren 80 van de XXste eeuw op de markt werd gebracht onder de naam "Rubiks Kubus".

Van 3D-puzzel naar theoretische puzzel[bewerken]

Omstreeks 4000 vóór onze jaartelling was er nog steeds niks kopieerbaars op de markt[3], zodat de Chinese creatievelingen zich genoopt zagen om op eigen houtje de volgende stap te zetten: de niet-fysieke puzzel, ook wel "theoretische puzzel" genoemd. Hierbij kreeg de gefolterde een op de muur (of op de vloer) getekende afbeelding voor ogen, met daarbij de opdracht om in die afbeelding een begrip of een zin te herkennen, die hem de vrijheid zou bezorgen. Ook nu weer werd af en toe aan de gefolterde een onoplosbare puzzel voorgelegd, en deze kostte de gefolterde, die uit pure frustratie met zijn gepijnigd hoofd tegen de muur begon te bonken, letterlijk hoofdbrekens. Het woord oogt als een lomp en ongepolijst dubbel meervoud, maar het is dan ook al zo'n zesduizend jaar oud.

De puzzel als wapen[bewerken]

Fout bij het aanmaken van de miniatuurafbeelding: Het was niet mogelijk het miniatuurbestand op de doellocatie op te slaan.
De legpuzzels die respectievelijk Grouchy (boven) en Hitler (onder) ophielden, ten gerieve en ter lering van de Oncyclopediagebruiker in één handige illustratie verwerkt.

De verslaving van en aan het leggen van een legpuzzel heeft verscheidene keren voor een ommekeer in het verloop van de wereldgeschiedenis gezorgd, en de beroemdste daarvan zijn de Guldensporenslag, de Slag bij Waterloo en Operatie Barbarossa.

Guldensporenslag (1302)[bewerken]

Toen op 11 juli van dat jaar de Vlamingen en de Fransen al stevig slaags waren, kwam een boodschapper aan Jacques de Châtillon, Frans landvoogd van Vlaanderen, melden dat hij al lang op het slagveld had moeten zijn. De man was bereid om onmiddellijk te vertrekken: hij had net het laatste stukje gelegd van een puzzel, die begonnen was door de door hem gevangen gezette Gwijde van Dampierre[4]. Deze had hem in zijn cel uitgenodigd om mee te puzzelen, en als gevolg hiervan kwam de Châtillon nog net op tijd op de Groeningekouter om een goedendag tegen zijn adellijk hoofd te krijgen en aldus roemloos dit aardse tranendal te verlaten, terwijl zijn manschappen samen met wat nog restte van het Franse leger aan mootjes werd gehakt. Het onderwerp van de fatale puzzel is ons niet overgeleverd, maar in die tijd waren Koning Arhur en zijn Ronde Tafel onder de adel een geliefd episch onderwerp, en een illustratie van een beroemde scène uit de Arthurromans valt niet uit te sluiten.

Slag bij Waterloo (1815)[bewerken]

De Franse maarschalk Grouchy werd op 18 juni 1815 niet opgehouden door het degusteren van aardbeien (een vondst van de aardbeienkwekers van Wépion), maar door een puzzel die de notaris van Walhain (overigens 30 km dichter bij Waterloo) aan het leggen was. De puzzel stelt de Slag bij Austerlitz voor, Napoleons grootste overwinning, en is nog steeds te bezichtigen in het gemeentehuis van Walhain. Het niet komen opdagen van Grouchy bezorgde Wellington zijn overwinning in de Slag bij Waterloo. De notaris werd later door Wellington ruimschoots beloond, wat laat vermoeden dat er opzet in het spel was.

Operatie Barbarossa (1941)[bewerken]

Een recenter voorbeeld is "Operatie Barbarossa", die fataal afliep omdat Duitse troepen te laat in de Sovjetunie waren doorgedrongen, en genadeloos overvallen werden door de gevreesde Russische winter, doordat Hitler pas aan een puzzel van tweehonderd stukken was begonnen, met als onderwerp, ironie van het lot, Suchodolsky's "Napoleons overtocht van de Berezyna". Hij had deze kort tevoren cadeau gekregen van de Sovjet-Russische minister van Buitenlandse Zaken en cocktailliefhebber Molotov.

De puzzel als tijdverdrijf[bewerken]

Pas na de Tweede Wereldoorlog haalde de toepassing van de puzzel als tijdverdrijf de bovenhand. Dit wordt vooral verklaard door het massaal toenemen van de vrije tijd en de bijhorende verveling in de welvaartsstaten. Ook in welvaartsstaten waar de welvaart is afgenomen, of zelfs verdwenen, wordt druk gepuzzeld, omdat de werkelozen en andere sukkelaars tóch niks anders om handen hebben, en zich storten op de puzzels die door rijke mensen al eens gemaakt, en dus bijna even oninteressant zijn als tweedehands toiletpapier.

Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
24 augustus 2015
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Notenbalk[bewerken]

  1. In China evenmin, maar het kopiëren van een op eigen bodem door eigen volk ontwikkeld idee zou in die tijd zelfs voor Chinezen te ver gegaan zijn.
  2. De Fransen noemen hem nog steeds "casse-tête chinois", of "Chinese hoofdbreker", omdat de gefolterden die de onmogelijke puzzel in handen gestopt hadden gekregen, er gek van werden, en zich het hoofd tegen de muur fataal stukliepen.
  3. Het zou nog zo'n driekwart millennium duren eer in Mesopotamië het spijkerschrift opdook.
  4. Conscience-Vlaams voor "Guy de Dampierre".