Tomaat

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Tomaatptoing.GIF

Wie verliefd is op tomaten, kan de kweek ervan niet laten.
~ Kapitein Overduidelijk in een poëtische bui. Het overkomt de besten.

Wie de pest heeft aan tomaten, doet niets anders dan ze haten.
~ Kapitein Overduidelijk die de smaak overduidelijk te pakken heeft.

De tomaat is een mysterieuze plant, die vruchten voortbrengt die volgens de enen tot het fruit, en volgens de anderen bij de groente moet gerekend worden. De enen noemen de anderen "de groentjes", de anderen noemen de enen "de fruitjes".

Herkomst[bewerken]

Tomaten kunnen niet alleen in de meest verschillende kleuren voorkomen, ze kunnen ook in verschillende kleuren aan één boom hangen.

De herkomst van de tomaat is onbekend: elkeen die erover ondervraagd wordt heeft "het gevoel dat de tomaat er altijd was." De plant dateert dus hoogstwaarschijnlijk van ver vóór de komst van het menselijk ras, maar werd pas in de XVIde eeuw het nader bekijken waard geacht, omdat er dan pas iemand aan geknabbeld had, en daarvan flink ziek was geworden.

Eetbaar of niet?[bewerken]

De onfortuinlijke knabbelaar was Diego de la Vega y Carpio, een Spaans soldaat met honger, die van de bladeren van de plant was gaan eten. De spectaculaire ziekteverschijnselen (continu van huidskleur veranderen terwijl het hoofdhaar en de baard spectaculair snel groeien) trokken de aandacht, en in één moeite door werd op de onfortuinlijke militair uitgetest of er delen van de plant misschien wél eetbaar waren. Gelukkig voor hem begonnen ze met de vruchtjes: niet alleen vond hij ze lekker, hij genas er nog van ook! Sindsdien wordt de tot dan toe affectief verwaarloosde plant wereldwijd gekoesterd en gekweekt, en worden variëteiten ontwikkeld waarbij de vruchten, die tot dan toe geel, oranje of rood geweest waren, de meest fantasievolle kleuren kunnen hebben[1].

Nacht en dag[bewerken]

De plant hoort, net als de pompoen en de klimop, tot de familie van de "nachtschade", omdat deze planten 's nachts groeien, en 's anderendaags hun buurplanten overwoekerd blijken te hebben. Ook de tomaat slaat overdag energie op uit zonlicht, lucht, water en wat er nog allemaal van voedzaams in de bodem kan zitten, en gebruikt die energie om 's nachts te groeien. Sommige, meer geavanceerde (en meer geniepige) soorten groeien ook overdag, maar enkel wanneer niemand kijkt. Het volstaat dan om zo'n plant even de rug toe te keren, en dan te moeten constateren dat er weer een buurplant overmeesterd of een vrij stuk oppervlakte ingepalmd is. Tomatenkwekers kunnen hun planten tijdens het seizoen dan ook geen moment uit het oog verliezen, laat staan een dagje vrij nemen!

Groente of fruit?[bewerken]



De zoetheid annex sappigheid van een met liefde en vakmanschap gekweekte tomaat enerzijds, en de traditie om ze te verwerken in slaatjes anderzijds, leiden al sinds de nacht der tijden tot een wereldschokkend[2] dilemma: behoort de tomaat tot het fruit dan wel tot de groente? Dit probleem houdt vooral diegenen bezig die de tomaat moeten onderbrengen in een categorie, zoals

  • Oncyclopedisten: zij worden verondersteld elk lemma in een categorie te stoppen, een zónder de aanwezigheid van de tomaat al onoverzichtelijke taak;
  • boekhandelaars: wanneer een boek geheel of zelfs gedeeltelijk over een tomaat handelt, moeten zij het dan onderbrengen in de rubriek "groenten" of die van boeken over fruit en fruitteelt?
  • handelaars in groenten en fruit: wie orde wil in zijn zaak, mengt het fruit niet met de groente. De tomaat wordt dan maar tussen beide afdelingen in gelegd.

De strijd tussen "de fruitjes" en de "groentjes", zoals beide kampen elkaar schertsend maar toch lichtjes geringschattend noemen, haalt vooral tijdens de komkommertijd de pers, maar zal hoogstwaarschijnlijk nooit beslecht of beslist worden. Dit titanengevecht kan pas tot een bevredigend einde komen wanneer een briljante, onpartijdige geest een categorie creëert die beide vertegenwoordigt, en waarin misschien nog andere twijfelachtige plantaardige objecten, zoals de komkommer, de wortel en de pompoen[3] kunnen ondergebracht worden.

Tomaat en cultuur[bewerken]

De Mondriaantomaat, ontwikkeld naar aanleiding van Mondriaans 125ste geboortedag in 1997.

De tomaat heeft een interactieve relatie met cultuur: cultuuruitingen zoals kunst vinden hun weerspiegeling in het kweken van tomaten, en tomaten komen voor in allerhande cultuuruitingen.

Cultuur in de tomaat[bewerken]

De beeldhouwkunst is al van oudsher vertegenwoordigd in de tomaat, doordat kwekers het altijd leuk gevonden hebben om hun tomaten bizarre vormen te laten aannemen, en wanneer zo'n vorm overeenstemt met een beeldhouwwerk, kan de pret niet op. Sinds de tweede helft van de XIXde eeuw worden vooral de fotografie en de schilderkunst in de tomaat weerspiegeld: zo is er de beroemde "Mondriaantomaat", die een "kleurenschema" heeft dat bijzonder goed aanleunt aan dat van een schilderij van Piet Mondriaan, met de kleuren wit, zwart, rood, blauw en geel op een min of meer geometrische manier verdeeld. Ook de "Breugeltomaat", waarop hele Breugelschilderijen te herkennen zijn, is een gewilde variëteit. Pogingen om muzikale tomaten te kweken zijn tot nu toe nergens beland, maar er is hoop[4].

Tomaat in de cultuur[bewerken]

De tomaat komt in vele uitdrukkingen voor, en een uitdrukking als "Zo rood als een tomaat" wijst er bovendien op dat de rode variëteit als ijkpunt in de schilderkunst, en waarschijnlijk ook de (kleuren)fotografie van pas komt. In zuiderse landen, waar tomaten als een overrompelend onkruid worden beschouwd, worden er feesten aan gewijd, waarbij mensen elkaar met overrijpe tomaten bekogelen. In noordelijke landen, waar tomaten enkel met veel moeite en toegevoegde energie in serres kunnen worden gekweekt, worden de schaarse tot rijpheid gekomen vruchten tijdens een plechtigheid met sterk religieus karakter aan de hunkerende bevolking getoond, en dan bij opbod verkocht[5].

Sinds de publicatie van de eerste moderne roman in 1605[6] wordt in elk fictiewerk minstens één keer naar de tomaat verwezen, al zij het soms op bedekte wijze. Sinds Frans Snyders in 1606 zijn "Stilleven met tomaat" schilderde, is de vrucht niet meer weg te denken uit de schilderkunst, ook al komt ze ook hier soms op bedekte wijze voor. In dit geval betekent het vaak dat de schilder er een andere vrucht overheen heeft geschilderd. In de muziek breekt ze pas echt door wanneer Erik Satie in 1903 zijn "Trois morceaux en forme de tomate" aan het publiek presenteert: de tomaatvorm is sindsdien onlosmakelijk verbonden met de moderne klassieke muziek.

Planten groot en klein

Bomen:
Beuk · Berk · Eik · Spoorboom

Fruit:
Ananas · Appel · Banaan · Kiwi · Peer (vrucht) · Sinaasappel · Tomaat

Groente:
Aardappel (Negatief) · Gras · Komkommer · Paardenbloem · Prei · Selder · Sla · Tomaat · Ui

Overige planten:
Coockie · Paashaas · Tabak

Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
29 oktober 2017
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


Notenbalk[bewerken]

  1. De meest spectaculaire zijn die waarbij een vrucht niet één kleur, maar een zodanige combinatie en verdeling van kleuren heeft, dat het oppervlak een goed herkenbare afbeelding weergeeft, zoals de Amerikaanse vlag, of "De aardappeleters" van Van Gogh.
  2. Tenminste, in tijden waarin er niks anders is om de wereld mee te schokken, zoals die periodes tussen oorlogen en/of tussen natuurrampen.
  3. De kiwi is óók een twijfelachtig object, maar om een heel andere reden, aangezien dit wezen tegelijkertijd plantaardig als dierlijk is.
  4. De ophefmakende "Zingende tomaat van Istanbul" die omstreeks 16 juli 2016 het wereldnieuws haalde, bleek een nepconstructie te zijn, waarin enkel nog enkele Turken geloven.
  5. Deze geplogenheden betreffen het noordelijk halfrond. Ze bestaan ook op het zuidelijk halfrond, maar daar dienen de begrippen "noord" en "zuid" omgekeerd te worden. Simpel, maar je moet het weten. Op Antarctica zijn exact evenveel tomaten te vinden als op de Noordpool: nul.
  6. Fijnproevers weten meteen dat hiermee "El ingenioso hidalgo don Quijote de la Mancha" door Miguel Cervantes wordt bedoeld. De anderen zijn geen fijnproevers, en daar laten we het nu bij.