Wiel

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Dit Artikel gaat over een Uitvinding.
Namelijk:
Wiel.
Wiel is uitgevonden door Frdnnd Prsch
omdat hij niet van koekjes hield.
Frdnnd Prsch en een paar zijner wielen.
Het wiel is de hoeksteen van de beschaving.
~ Professor W. Druyff in een dromerige bui.
De hoeksteen is het wiel der architectuur.
~ Oscar Wilde in een dromerige bui.
Architectuur is een teken van beschaving.
~ Kapitein Overduidelijk in een dromerige bui.

Het wiel is de technologische variant op de al veel langer bekende schijf, en kwam tot stand toen de heer Frdnnd Prsch omstreeks 30 februari 5000 vóór C. op het idee kwam om een schijfvormig tafelblad te maken, en vervolgens deze schijf op z'n kant te zetten om het elegante maar door het gebruik van graniet toch vrij zware ontwerp van zijn atelier naar de woonkamer te rollen. Hoewel de af te leggen afstand niet enorm was (een paar meter maar, aangezien in zijn tijd de verschillende leefruimtes van een woning gewoon verschillende benamingen voor plaatsen in één grot waren), zag hij er toch meteen brood in[1]. Toen hij in het midden van de schijf een gat maakte, en daar een stok doorheen stak, zag hij de gebruiksmogelijkheden zich voor zijn geestesoog ontvouwen, en besefte hij dat hij de mensheid een stap verder had gebracht[2]. In een andere versie van dit scheppingsverhaal wordt een rollende boomstam als inspiratiebron beschreven, de tot schijven verzaagde stam als start van het avontuur beschouwd, en de stenen wielen als mislukte afgeleide van een vroeg prototype afgevoerd. Gebrek aan deugdelijke geschreven bronnen of YouTubefilmpjes zal altijd deze twee versies tegenover elkaar laten staan.

Inhoud

[bewerken] Spaak- en schijfwiel

Benito Ferrari toont trots de gedurfde architecturale toepassing die één zijner voorouders met de spaken van een authentiek stel Keltische spaakwielen uit zijn creatieve duim zoog, eeuwen geleden (privécollectie van de famile Ferrari te Modena).

De Wondere Wereld der Wielen wordt grofweg opgesplitst in twee delen: het continent der "schijfwielen" en dat van de "spaakwielen". Het eerste is het oudste, en ondanks de opkomst van het tweede nooit helemaal verdrongen. Schijfwielen, ook wel "volle" wielen geheten, waren de standaard uitrusting van elke mensengroep die op beschaafde manier files wilde crëeren, tot de Romeinen bij hun verovering van Gallië in contact kwamen met het zo typisch Keltische spaakwiel. Romeinse militaire leiders zoals Enzus Ferrarus, Ferrucius Lamborginus, Vincentius Lancius en Fiat Lux brachten dit bijzonder luchtig design mee naar Rome, waar zij zich na hun pensionering toelegden op het verfijnen van het concept, waaraan door hun afstammelingen nog interessante elementen werden toegevoegd zoals een stuurinrichting, een karosserie, een chassis en lederen zetels. Nieuwe inzichten in de wetten der aerodynamica hebben er voor gezorgd dat het klassieke volle wiel zich altijd heeft kunnen handhaven, en de strijd om het "in de mode zijn" wordt beurtelings door beide kampen gewonnen, een cyclus die, hoewel enigszins hobbelig, aardig past bij een zo rondweg draaiend concept als het wiel.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Weeswiel

Weeswielen (privécollectie in het Stedelijk Vervoersmuseum te Brussel)

Van meet af aan wordt het wiel gedefinieerd door wat eraan vast hangt. Het bestaat eigenlijk pas wanneer het een ander object toelaat zich al rollend voort te bewegen. Een wiel dat nog niet of niet meer ergens aan vastzit, wordt een "weeswiel" genoemd. Wanneer u een weeswiel ziet, heb dan medelijden, en zoek er een functie voor, een toepassing, een bezigheid. Het is immers geen pretje om een weeswiel te zijn, wat verklaart waarom ze er allemaal, zonder uitzondering, zo intriest bijliggen of -hangen.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Vlieg- en neuswiel

Vliegende voorwerpen, zoals bijvoorbeeld vliegtuigen, hebben nood aan een landingsgestel wanneer ze niet in de lucht hangen. Wanneer het landingsgestel hen moet toelaten om over vaste gronde comfortabel voortbewogen te worden, dan komen daar wielen aan te pas. In dit geval spreekt men, op ogenschijnlijk tegenstrijdige wijze, over "vliegwielen". Ogenschijnlijk, want hoewel de objecten in kwestie op dat moment niet vliegen, zijn het per definitie toch vliegende voorwerpen[3], en zijn hun wielen dus vliegwielen. Ook het wieltje dat vooraan de neus van het luchtschip ondersteunt is een vliegwiel, maar wordt door piloten wel eens schertsend "neuswiel" genoemd.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Noodlotswiel

VrouweFortuna.GIF

Het noodlotswiel, in de volksmond (en dus ook, uiteraard, in gerelateerde televisieprogramma's) ook wel "Wiel van het fortuin" of "Rad van het fortuin" genoemd, is het enige wiel dat niet dient om hetgeen waaraan het zich hecht voort te bewegen. Het zet wel dagelijks wereldwijd menselijke gemoederen in vuur en vlam, en daarom wordt het, in tegenstelling tot tand-, schoepen- en andere raderen liefdevol in de wielgemeenschap opgenomen. Het noodlotswiel werd millennia geleden uitgevonden, of liever aan de mensen cadeau gedaan, door Vrouwe Fortuna, met als enige richtlijn dat, door aan het wiel te draaien, de mens op z'n minst de illusie kon hebben dat hij zijn eigen lot in handen had. Het oorspronkelijke noodlotswiel wordt nog uitsluitend aan het draaien gebracht om een paus te verkiezen, en is daarbuiten te bezichtigen in het Stedelijk Museum te Vaticaanstad. Diverse kleurige varianten zijn te zien in televisieshows, op schoolfeesten en in de buurt van tombola's.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Tandwiel

Tandwielen zijn de meest agressieve wielen, en bijten eender wie er te dichtbij durft te komen. Gelukkig bestaan er dappere tandwielentemmers, die over de nodige durf en kennis beschikken om tandwielen niet alleen te benaderen, maar ze ook onschadelijk, en zelfs nuttig te maken. Dit gebeurt voornamelijk door twee, of zelfs meer tandwielen, kuddes dus, in elkaars tanden te laten bijten, en zo de draaiingen van een tandwiel over te brengen naar de omwentelingen van een ander, met toch wel hier en daar één of andere door de wetten der fysica vastgelegde winstsituatie als gevolg.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Wormwiel

WielekeDraai.GIF

Een wormwiel heeft helemaal niks met een worm te maken, en volgens wielkundigen eigenlijk evenmin iets met een wiel. De naamgeving is zó arbitrair, dat men zich kan afvragen hoe erg ooit een worm zich misdragen kan hebben tegenover de persoon die het ding zo'n naam gaf. Breeddenkende filosofen opperen wel eens dat men het verband met het sympathieke diertje meer moet zoeken in de vorm die de bodem moet hebben waarover een wormwiel zich zonder te veel horten en stoten kan voortbewegen. Een wormwiel draait namelijk vierkant, en daar is bijvoorbeeld de doorsnee fietser niet blij mee, vooral wanneer hij zich over min of meer effen terrein begeeft. Op een bodem die zich, verticaal gesproken, wormachtig kronkelend beweegt[4], kan een met wormwielen uitgerust voertuig aardige prestaties leveren. De verhouding tussen het aantal wormachtige terreinen en de rest van het aardoppervlak valt echter zwaar in het nadeel van de eerste categorie uit, zodat wormwielen geen alledaags zicht zijn.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Drijfwiel

Een drijfwiel in de wilde natuur.
Een drijfwiel is een wiel dat drijft.
~ Kapitein Overduidelijk die in zijn eentje een paragraaf vult, maar er tóch graag een reservewiel aan toegevoegd zag, en er wél graag een prentje bij had. Vooruit dan maar.
Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Zwenkwiel

Een zwenkwiel is een wiel dat zwenkt.
~ Kapitein Overduidelijk die nóg eens in zijn eentje een paragraaf meent te vullen, maar buiten de waard heeft gerekend. Nee maar...
Enkele der zwenkwielmonumenten in Zwenckburg.

Het zwenkwiel, en het bijhorende werkwoord "zwenken", danken we aan het vernuft van Johannes Zwenck (Bauernarsch, 1488 - Zwenckburg, 1560), die in 1533 een methode vond om eender welk (rigide) voorwerp te voorzien van wielen waarmee men moeiteloos het voorwerp, hoe zwaar ook, elke richting uit, in en op kon rollen. Sindsdien worden kasten, vleugelpiano's, pausen en Sovjetuniepresidenten door middel van eindeloos monteer- en demonteerbare wieltjes van hier naar daar (en terug) bewogen. Zijn zwenkwielenfabriekje kende een explosieve groei, en stelde driekwart van zijn geboortedorp te werk. Na zijn dood werd het intussen tot een heuse stad uitgegroeide plaatsje naar hem "Zwenckburg" genoemd, en er gaat geen decennium voorbij of een wijkcomité haalt de financiële middelen bijeen om ook hun Zwenckmonument op te richten.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Voor-, achter- en zijwiel

Geen band met spinnen of met voortbeweging: het spinnewiel komt hier dus niet ter sprake.

Wanneer een voertuig meer dan één wiel heeft, wordt er onderscheid gemaakt tussen, voor-, achter- en zijwielen. Een voorwiel kan, net als een achterwiel, ook een zijwiel zijn, en vice versa, maar een voorwiel kan alleen een achterwiel zijn bij sommige elektrische of diesellocomotieven, en bij tweerichtingtrams. Deze opdeling is trouwens alleen van nut voor verbaliserende politie-agenten en verzekeringsexperten. Deze laatsten maken ook nog onderscheid tussen rechtsdraaiende en linksdraaiende wielen, naar het schijnt een belangrijke factor in het bepalen van voorrangssituaties en dergelijke.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Stuurwiel

Voertuigen met meer dan twee wielen hebben nóg een wiel nodig, om de twee (of meer) andere in de juiste richting te sturen[5] . Dat wiel, het stuurwiel dus, wordt dan eigenlijk oneigenlijk gebruikt, aangezien er niets mee voortgerold wordt. Maar in de Wondere Wereld der Wielen is de band tussen "sturenden" en "gestuurden" zó nauw, dat ze zichzelf als familie van elkaar beschouwen, en omgekeerd. In geval van zeer hoge nood kan men de functies ook onderlinge uitwisselen, maar het is over 't algemeen beter om daar geen gewoonte van te maken.

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken

[bewerken] Koolwiel

Koolwielen (privécollectie in het Stedelijk Vervoersmuseum te Brussel)

Het neologisme "koolwiel" werd tegen het einde van de XVIIIde eeuw in het leven geroepen door de Engelse James 'What?' Watt, die vond dat wielen die aangedreven werden door de door hem op punt gestelde en door kolen aangedreven stoommachine niet anders dan "koolwielen" konden genoemd worden. De impact van zijn ontwerpen was dusdanig groot, dat de beschaafde wereld zonder verpinken de uitdrukking overnam, en na het goeddeels verdwijnen van stoomtechnologie het begrip "kool" los ging zien van de gelijknamige fossiele brandstof. Bloemkolen, rode kolen, savooikolen, witte kolen, spitskolen[6]... zo gauw een biologisch geobsedeerde mechanicus er de wielen van een voertuig door verving gingen ze "koolwielen" heten, en de waarneming van een dergelijk transportmiddel in een doorsnee stadsbeeld blijft een aparte gewaarwording. Deze wielen zijn overigens weinig comfortabel, en ofschoon ze het zelden langer dan een gemiddelde oprit uithouden, worden ze, omwille van het verband met ecologie en dergelijke, tegen alle ervaringsdeskundigheid in onverbiddelijk "duurzaam" genoemd. Maar er worden wel meer zaken duurzaam genoemd, want "papier is verduldig".

Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken


Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
28 oktober 2013
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.


[bewerken] Reservewiel

De term "reservewiel", oorspronkelijk afkomstig uit de professionele transportwereld, waar wielen een zwaar leven hebben, en vaak vroegtijdig de geest geven, slaat op een achter de hand gehouden extra exemplaar ter eventuele vervanging van een plots uitvallend specimen. Bij het voetballen zitten er altijd zo'n paar op de bank, bij het bankieren mag de belastingbetaler komen aandraven, of liever zijn zuurverdiende centen. Bij het fietsen bevinden ze zich op het dak van een achteropkomende auto, en bij een auto zijn ze steevast te klein uitgevallen om echt behoorlijk vervangwerk te verrichten. Bij artikelen zoals dit bevinden ze zich meestal helemaal onderaan. Gebruiksaanwijzing (nodig, want het ene reservewiel is het andere niet): indien één der kopjes defect is, of op één of andere manier ongenietbaar, dan kunt u hier terecht mits ter hoogte van de slecht functionerende paragraaf op het discreet aanwezig zijnde instructie "Reservewiel - Voorzichtig drukken om open te maken" te drukken. Het encyclopedisch karakter van deze pagina brengt wel mee dat u eerst de inleidende tekst dient te lezen, alvorens onder ogen te krijgen wat u nu aan het lezen bent (de vierde dimensie is ons niet geheel vreemd, u daarentegen kunt wel last krijgen van een "déjà vu"-gevoel), om dan uiteindelijk, terwijl u in de hoop verkeert dat het defecte stuk intussen wordt hersteld, beloond te worden met deze lust voor het oog:

OMGWTFBBQ!!!!.gif

De onmisbare krik krijgt u er natuurlijk bij, alsmede de even onmisbare voetnoten:

WINNAAR
Kool1.2.png
Herfstkool 2013
  1. Dat vond hij dan 's anderendaags uit, omdat hij een hekel had aan anachronismen.
  2. Hij had altijd al een geheime bewondering gehad voor de uitvinder van het vuur, en had gehoopt om óók met iets fundamenteel belangrijks voor de dag te komen.
  3. Al dan niet geïdentificeerd, want daarover wordt wel eens moeilijk gedaan.
  4. Met "bewegen" wordt uiteraard het verloop van het oppervlak bedoeld: de grond zelf wordt verondersteld in rust te zijn.
  5. In voertuigen zoals de tram en de trein, wier wielen gevangen zitten in sporen, is dat sturen overbodig, en wordt uit solidariteit in de stuurcabine een wiel bevestigd met een andere functie, eender dewelke, als er maar een wiel aanwezig is. Alle kindjes, opgelet: wanneer jullie eens in zo'n stuurcabine binnen mogen, wees dan zo beleefd om niet te vragen waar dat wiel voor dient, want meestal weten de bestuurders dat zélf niet.
  6. Maar geen spruitjes!
Gebruiker
Naamruimtes

Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Projecten
Hulpmiddelen
Delen
In andere talen