Woord

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Het woord door de eeuwen heen, in Sumerisch spijkerschrift, Oud-Grieks, Latijn, Carolingische minuskel, Renaissance civilité, braille en iets moderns.
Niet ontkennen, 'k heb het g'hoord:
jij gebruikte net een woord!

~ Ordehandhaver over woordgebruik.


Een woord is het op drie na[1] kleinste element van het machtige universum van onze taal (en van die van anderen ook, maar daar zijn zij zich vaak niet van bewust).

Vliegende start[bewerken]

In den beginne was er het woord, en dat woord was "Oerknal", naar believen met of zonder hoofdletter, aldus elk religieus basisboek dat zichzelf respecteert. In sportmiddens noemt men een dergelijk begin een "vliegende start": vóór deze start moesten immers al de eerder vermelde drie kleinere elementen aanwezig zijn, om de start vlot georganiseerd te kunnen krijgen. Ook deze start was, zoals het woord al laat vermoeden, eerder lawaaierig, en voorts bijzonder tumultueus. Taalkundigen zijn het niet altijd eens geweest over deze start. Wel over het feit dat het, om de zopas opgesomde redenen, een vliegende start was. Maar niet over het woord: ongeveer de helft van 's werelds meest vooraanstaande filologen hield mordicus staand dat het woord "Woord" was, mét hoofdletter. Pas toen in 1948 tijdens de aanleg van de Brusselse Noord-Zuidverbinding een 13,8 miljard oude scherf werd gevonden, die alleen van zo'n knal kon afkomstig geweest zijn, moest de helft van de taalvorsers inbinden[2].

Het woord en de mens[bewerken]

Zowel het woord als de drie kleinere elementen bestonden dus al geruime tijd vóór er mensen waren die ervan gebruik konden maken, al worden nu nog, in afgelegen streken, verhalen verteld over pratende dinosauriër. Het woord heeft dus, na de knal, miljarden jaren nergens toe gediend, tot het door onze verre voorvaderen werd ontdekt, en gebruikt.

Zin en onzin van het woord[bewerken]

In den beginne [3] gebruikte de mens de woorden apart. Onze diersoort was intussen al zo'n dikke drie miljoen jaar gewend aan de door Hrumpf Hrompfszoon de Jongere ontwikkelde geluidsillusie, maar drukte zich uitsluitend uit door middel van onsamenhangende keeltrillingen gesynchroniseerd met lipbewegingen. De ontdekking van het woord, diep opgeborgen in een donkere en vochtige grot[4], bracht een revolutie teweeg, die ongeveer driehondertachtig jaar later in de schaduw werd gesteld door het combineren van woorden in zinnen. Toen men ook systematisch woorden bepaalde plaatsen in die zinnen ging geven, werd de communicatie een stuk complexer, en de mensheid dus een stuk beschaafder.

Het woord als wapen[bewerken]

In de XIXde eeuw vóór C. werd het woord voor het eerst als wapen gebruikt, en wel in Sumer, waar priesters het gingen gebruiken om gelovigen aan zich te binden, en ze op te hitsen tegen ongelovigen, zijnde de rest van de toen bekende wereld. Er werden technieken ontwikkeld om woorden eerst een statuut van heiligheid te bezorgen, en ze vervolgens een bepaalde volgorde te geven, die dan eveneens een statuut van heiligheid kreeg, zodat niemand nog aan hun interpretatie mocht twijfelen, behalve wie hoog genoeg stond op de religieuze ladder.

Studie van het woord[bewerken]

Pas in de XIXde eeuw ná C. ontstond er wetenschappelijke interesse in het woord, en werd het oude Griekenland erbij gesleurd om aan de kersverse studie een naam te geven: "etymologie", een woord gebaseerd op de Oudgriekse woorden voor "Oerknal" en "studie". Het duurde jaren, van 1833 tot 1878, eer er een woord was gevonden dat waardig werd gevonden om de studie van het woord weer te geven, en dat was wederom te wijten aan de tegenstelling tussen de twee filologiekampen. Wel, niet exact "wederom", aangezien die kampen toen pas ontstonden. Voorheen was er immers geen behoefte aan doorgedreven woordstudie. In 1878 verloor het "WoordWoordkamp" (let op de twee hoofdletters) voor de eerste keer van het "Oerknalkamp", maar niet om wetenschappelijke redenen. Om esthetische redenen werd men het er immers over eens dat het woord "etymologie" een stuk mooier én wetenschappelijker klonk dan "Logologie", afgeleid van de Oudgriekse woorden voor "woord" en "studie".

Gerechtigheid[bewerken]

Heel af en toe wordt er klacht neergelegd tegen een woord, en dan komt dat woord voor een speciaal daartoe bevoegde rechtbank, die dan het woord kan laten opsluiten, of executeren. Een der meest ophefmakende woordrechtzaken kwam in het nieuws in 2013, toen de Gentse Rechtbank van Woordgebruik de woorden "allochtoon" en "autochtoon" niet alleen ter executie veroordeelde, maar ook nog oordeelde dat, omdat de terechtstelling van een woord weinig spectaculair is, de begrafenis van die twee woorden met veel publiek vertoon moest gepaard gaan, wat dan ook, en met succes, geschiedde. Wie deze woorden, na decennia van trouwe dienst, tóch nog een laatste eer wil bewijzen, kan hiervoor terecht op het Gentse Woordenkerkhof aan de voet van de Sint-Baafskathedraal. Omdat terechtgestelde woorden weinig plaats innemen, worden daar al sinds de XVde eeuw woorden begraven onder een tegel van één meter op één, die nog nét te herkennen is aan de bijna volledig door talloze voetstappen uitgesleten tekst

"Alhier light meenig woord
dat vreede had verstoord.
Zy rusten nu in vree,
maer syn w'er beeter mee?" 

Verzamelen[bewerken]

Al dateert de wetenschappelijke studie van woorden pas uit onze XIXde eeuw, toch waren er al eeuwen mensen in de weer met het bundelen van woorden in boeken. De eerste woordverzamelingen dateren uit de tijd van de Romeinse Republiek, en toen in de Iste eeuw van onze jaartelling de eerste echte boeken het licht zagen, en er ook in dat formaat woorden werden verzameld, ontstond het woord "woordenboek". De alleroudste bewaard gebleven woordenboeken bleken, na lang bestudeerd te zijn door de eerste etymologen in 1878, samengesteld te zijn geweest door mensen die een vreemde taal aan het leren waren, en hun favoriete en of moeilijk te onthouden woorden in die taal bundelden. Pas ten tijde van Karel de Grote was er voor het eerst sprake van het bundelen van alle woorden van een taal in een boek, een idee dat leidde tot de aanzet van de Crassus Carolingicus, een werk dat niet voorbij de letter A geraakt is, maar wel het gebruik lanceerde om woordenboeken, die nooit minder dan 1000 bladzijden bevatten, een titel te geven die het equivalent dan "crassus" bevatten, een traditie die in de Nederlandse taal eer aangedaan wordt door de "Dikke van Dale".

Activiteiten met woorden[bewerken]

De mens is een speels dier, en sinds de ontdekking van het woord hebben er altijd woordspelletjes bestaan. Sommige spelletjes kwamen en gingen, anderen bleken blijvertjes. Enkele klassiekers:

SPELLETJE BESCHRIJVING HOOGSTE NIVEAU
Anagram. De letters van een woord door elkaar gooien om er een nieuw woord mee te maken. Een nieuw woord maken dat de volgende editie van het meest toonaangevende woordenboek haalt.
Kruiswoordraadsel Woorden zodanig over en door elkaar zetten dat de ze elkaar via gemeenschappelijke letters kruisen, en het geheel aan het dichtst bijzijnde Museum voor Moderne Kunst verkopen. Het Guggenheim in New York.
Logorree Zoveel mogelijk woorden binnen een vooraf bepaalde tijdspanne en op een zinsbouwkundig en grammaticaal correcte wijze uitspreken, zonder (inhoudelijk) iets te zeggen. Het Guinnesbook of Records halen.
Taboe Een conversatie of monoloog aan de gang houden met uitsluiting van een voor die conversatie moeilijk misbaar woord. De Verenigde Naties toespreken zonder het woord "land", of de vertaling ervan, te gebruiken.
Woordgeven Zijn of haar woord geven in ruil voor het toevertrouwen van geld, een opdracht of iets anders waardevols. Iemand anders' woord geven in ruil voor het toevertrouwen van geld, een opdracht of iets anders waardevols.

Een aparte woordenactiviteit vormen de woordspelingen, waarbij gebruik (of misbruik) wordt gemaakt van de "speling" of marge die de meervoudige betekenissen van sommige woorden hebben. Het woord "meervoudig" heeft zo'n speling, omdat het kan inhouden dat het zelfstandig naamwoord dat op dit bijvoeglijk naamwoord volgt in het meervoud moet geschreven worden, of net ook weer niet, als men oppert dat het woord "meervoud" dat meervoud al voldoende weergeeft. In filologisch georiënteerde families vliegen de lange winteravonden om, door enkel en alleen over dit concrete voorbeeld van een woordspeling te debatteren.

BamPowZang.gif


Potatohead aqua.png
Aan de schandpaal genageld!
Vastgenagelde versie:
23 februari 2015
Dit artikel is een verschrikking! Daarom is het vastgenageld aan de schandpaal zodat iedereen er rotte groenten tegenaan kan gooien.



Notenbalk[bewerken]

  1. De drie kleinere, van groot naar klein, zijn de lettergreep, de letter en het diakritisch teken. Dat laatste is een bijzonder lange naam voor die minuskule dingetjes die boven en onder letters zweven, of eraan vast kleven, en aardige misverstanden kunnen opleveren wanneer ze onjuist gehanteerd worden. Lachen dus.
  2. Hoewel er sindsdien nog van dergelijke scherven zijn gevonden, onder andere vlak naast één der "poten" van de eerste maanlander in 1969, blijft een klein groepje filologen zich aan de zogenaamde "WoordWoordtheorie" (met twee hoofdletters) vastklampen, en dat is hen gegund. Ieder diertje zijn pleziertje.
  3. Niet dat van de oerknal, we zijn intussen al een eind verder. 13,6 miljard jaar, om precies te zijn.
  4. Logisch in een tijdperk zonder verlichting of airco.