Wageningen

Uit Oncyclopedia
Ga naar: navigatie, zoeken
Wageningen.
Plaats in Gelria (Nederland)
Bestuurs- en stadswapen Wageningen
Bestuurs- en stadswapen Wageningen
Basisgegevens
Provincie Gelderland / Gewest Overkwartier / Prefectuur Bennekom
Land Gelria (Nederland)
Oppervlakte 48 Rijnlandsche kwadraatroeden, 4 Engelsche Schoten
Inwoners zie artikel
Politiek Stadsbestuur onder Prefectuur / Na-Drosterij
Overige
Taal Oorspronkelijk Wagenings
bevolkingsstrucuur Model ‘kluitje’
Portaal  Portaalicoon Plaats

Wageningen is een stad in Gelderland. Ondanks haar ligging aan de Rijn is het een bruisend centrum van voornamelijk bruisende entiteiten, waarover straks. Wageningen is tevens de zetel van de gemeente Wageningen en ligt op een aanzienlijk stuk grond.

Ontstaan[bewerken]

Wageningen zou ontstaan zijn als nederzetting aan de Rhenus maar dat geldt voor meer plaatsen, dus dat is geen bewijs. Aangenomen wordt dat Wageningen in den beginne gebouwd werd op een kunstmatige terp, de zg. Wageningse Berg. Door erosie van de Rijn is zij echter afgegleden naar het bedenkelijk niveau waar zij nu is.

Bewijzen voor het ontstaan van Wageningen ontbreken geheel. Het verhaal van de Wageningse Berg echter is hardnekkig en wordt ook met geweld door de plaatselijke bevolking afgedwongen als zijnde waar, dat het de moeite niet is om naar de werkelijke achtergronden te zoeken. Een stapel stenen en een roestig tuinhek op de huidige Wageningse Berg zou het klinkende bewijs voor de theorie moeten onderbouwen.

Naamgeving[bewerken]

De naam zou ontstaan zijn uit een overgeleverd schrift als het onuitsprekelijke UUeaguneighengheidingen. Goed verhaal maar historisch onzin. Dat is nu al niet uit te spreken, laat staan vroeger.

Wageningen is een Saksische verbastering van Wolfheze aan de Rijn. De geografische overeenkomsten onderbouwen deze theorie. Wageningers zouden afkomstig zijn uit het gebied tussen Ede en Wolfheze, waar hun nederzetting lange tijd Ede-Wageningen heette. De door sint Bonifacius gestichtte fabriek voor Wageningers "ENKA" (749 na Christus) is misschien wel het meest overduidelijke bewijs van deze theorie. Wellicht rammelt dit verhaal, maar neem nu maar aan dat het klopt.

Geschiedenis[bewerken]

jaar 1000 - 1300[bewerken]

Omstreeks het jaar 1000 is er sprake van een "Wagaze-Rhine", later in een overdrachtsdocument gespeld als "Waga's Ninge". De nederzetting is dan al afgegleden en bestaat uit veertien woonhuizen "van dueren daart die menschen woonen" en een kerk (gewijd aan "Sint Kerk") Reeds na een eeuw kreeg Wageningen stadsrechten maar ook de plicht een kasteel toe te staan binnen haar muren. Kasteelheer en eerste Stadsdrost, Jan van Schaffelaar, liet het kasteel in Tudorstijl bouwen op een oorspronkelijk omgracht hoekje van de binnenstad. Als later, tijdens de Geldersche Oorlogen, Jan, Heer van Schaffelaar-in-Tudorstijl en Drost van Wageningen, komt te overlijden (werd 's ochtends dood gevonden aan de voet van de st. Kerkkerk) wordt een standbeeld van hem opgericht op zijn plaats van overlijden (opmerkelijk: in de stedenbond van 1816 worden standbeeld en kasteel in z'n geheel geschonken aan de Heerlijckheid Barneveld, want die hadden nog niks)

jaar 1301 - 1700[bewerken]

In deze eeuwen breidde Wageningen zich belangrijk uit. Ondanks dat Columbus nog niet met tabaksplanten was teruggekeerd uit Mexico, richtten de Wageningers zich op het maken van sigaren en stichtten daartoe de "Eerste Realistische Nederlandsche Toebacks Eaconomie" in 1323. Deze industrie (ERNTE 23) is later verkocht aan een Duits leverworstkoninkrijkje door Ritmeester der Stadswacht Hans Wiegel, die voortaan onder eigen rang zou gaan produceren. De tabaksindustrie (en kweek, vanaf 1602) heeft gefloreerd tot aan 1895 waarna zij overbodig werd door de stichting van de Biologische Kweek Universiteit die tot op de dag van vandaag dingen laat groeien.

Ook in deze tijd kwam het spoor naar Wageningen (Veluwsche Stoomtrein Maatschappij "Tuut-tuut-ik-ben-een-locomotief") en een station werd gebouwd naast de st. Kerkkerk. Oudere Wageningers herinneren zich dat nog wel, hoewel het station al in de 18e eeuw verdwenen was (Bombardement door de Hertog van Alpha, 1765), hetgeen ook wat zegt van de Wageninger natuurlijk. Zij worden namelijk heel oud.

In de jaren van de tachtigjarige oorlog wordt Wageningen talloze malen verwoest. Zo vaak zelfs dat mensen in de omgeving tot op de dag van vandaag nog steeds niet willen geloven dat Wageningen uberhaupt bestaat. De stad wordt in de as gelegd gedurende het beleg van de watergeuzen onder leiding van Dries van Agt (1568), heropgebouwd, weer afgebrand in 1590 middels een schip met turf dat vlamvatte in de haven (een oude oorlogstruc van Maurits van Oranje-Nassau die door het benedendeks roken van sigaren uit de hand liep), heropgebouwd in de typische Delftsche Schoolstijl en vervolgens bij de slag van de Mokerhei (Mook, ook ergens in de 17e eeuw toch?) door verdwaalde kanonskogels vernield. Als dan ook nog tijdens de kerstnacht van 1673 (het rampjaar) door een Godsoordeel de volledige kerk door de aarde wordt verzwolgen, worden de Wageningers er een beetje flauw van. De kerk zal pas in 1939 herbouwd worden.

Aan het eind van de 17e eeuw krijgt Wageningen een stadswapen. Zo'n schildje dan, met iets erop. Daar de stad nu zonder Drost mag besturen, wordt gekozen voor een afbeelding van een stuur met een stuk of wat spaken. In het stuur zit een kruis, waarom weet ik ook niet. De heraldische omschrijving van het wapen luidt: "Van keel doorboord en getand van baar in het vierde kwartier vermiddeld van sabel en zilver en geperceerd van kruis bezaaid van blokken van Nassau en azuur bestreken" Tot zover.

Merkwaardiger wijs floreert de stad. De sigaren doen het goed en er is een internationale school bij gekomen voor kindertjes uit "den Oost". Dit historisch feit is mede oorzaak van de huidige grote verscheidenheid van talen in de stad (in 1998: 2539 verschillende talen) en de volkomen onverstaanbaarheid van het Wageninger stadsdialect.

jaar 1701 - 1938[bewerken]

Even kort door de geschiedenis:

1702: het bezoek van de vestingbouwkundige Rem Koolhaas geeft de stad het uiterlijk van een sterke vesting. Wallen en grachten omzomen het Rijnstadje nu volledig.

1706: De RABO-bank sloopt het Bruggebastion en zet daar een filiaal neer.

1708: Het Neudebastion zakt na een stortregen in z'n volledigheid in de Neudegracht en wordt niet meer opnieuw opgebouwd. Rem Koolhaas wijst alle verantwoordelijkheid af.

1721: het gat in de grond op het kerkeplein van de voormalige st. Kerkkerk wordt eindelijk opgevuld.

1765: Bombardement door de hertog van Alpha, die de stad abusievelijk aanzag voor den Briel. Kaartlezen zonder bril viel ook de parmantige Spaanse hertog zwaar.

1795: Stichting van de Bataafsche Republiek. Heeft verder eigenlijk geen invloed op de toch wat a-politieke Wageningers. Eigenlijk ... zou het hier ook niet genoemd moeten worden. Maar voor de volledigheid staat het er toch bij.

1816: Wageningen treedt toe tot de Stedenbond, een machtig genootschap van invloedrijke kernen in Nederland. Oprichtende kern Bennekom eert het Wagenings bestuur. Stedenbondlid Barneveld krijgt als toegift het complete kasteel van Jan van Schaffelaar cadeau. Op het leeggevallen eilandje in de binnenstad worden woningen gebouwd.

1854: De Internationale Landbouw Universiteit bereikt haar top met inschrijving van het duizendste lid (een Nepalees) Het aantal verschillende talen in de binnenstad is hiermee gegroeid naar 1800.

1897: Wageningen stapt uit de Vereenigde Oost-Indische Compagnie omdat zij al jaren niets meer hoort.

1914: De Eerste Wereldoorlog gaat niet ongemerkt voorbij! Een Duitse krijgsgevangen officier uit Wolfheze drinkt koffie en een schnapps in de stationsrestauratie.

1927: Het einde van de Eerste Wereldoorlog wordt groots gevierd. Ook hier had het Wagenings bestuur al een tijdje niets gehoord en besloot ten lange leste tot deze opmerkelijke festiviteiten.

1928: Heel Wageningen wordt door alsnog nog door de Watersnood van 1916 getroffen en loopt onder tot aan de Albert Heijn. Na een week worden de lichamen van twee cavia's geborgen in de noordelijke stadsgracht.

1932: Oude Wageningers halen herinneringen op aan de in 1673 verdwenen kerk en houden een inzameling onder de bevolking tot Wederopbouw der st. Kerkkerk. Met 21 guldens en vier dubbeltjes waarvan er eentje achteraf vals is, gaat het wederopbouwbestuur aan de slag.

1938: Feestelijke opening van de St. Kerkkerk in volledig Amsterdamsche Schoolstijl. Dominee Grimbeerd doet de eerste Heilige mis.

1940: Tijdens de beschietingen door de Nederlandse artillerie wordt de kerk geheel verwoest. De bevolking bouwt de kerk op met drijfhout en schrootjes.

Houten kerk Wageningen 1940-1944


1944: Tijdens de beschietingen door de Duitse en Geallieerde artillerie wordt de kerk in z'n geheel verwoest.

1948: Het spoorwegstation wordt verkocht aan Amersfoort. Die had er al een, maar je kunt er zo eens verlegen om zitten nietwaar? Op de leeggevallen plek wordt de Stadsbibliotheek gebouwd. Daar zit eigenlijk niemand op te wachten, maar je bent een universiteitsstad of niet.

1951: Wageningen wordt lid van de NAVO

1952: Wageningen trekt zijn lidmaatschap aan de NAVO in nadat het bestuur is uitgelegd wat de NAVO zoal inhoudt.

1961: De geboorte van de 500-ste autochtone bewoner! De stad telt op dit moment 27.549 inwoners.

1963: Wijding van de nieuwgebouwde st. Kerkkerk, die in z'n ooorspronkelijke staat is herbouwd, naar een tekening van een schoolwedstrijd.

1971: Toevoeging van een toren aan de kerk. De stijlen komen niet zo overeen maar dat ziet vrijwel niemand.

1973: Wageningen treedt toe tot de Deutsche Demokratische Republiek.

1977: Tijdens koninginnedag valt een jongetje in het water.

1982: Gedurende de anti-kernwapenoptochten treedt Wageningen nogmaals publiekelijk uit de NAVO. Hiermee stelt zij een belangrijk punt. Tot op de dag van vandaag is er nog niemand die helemaal begrijpt wat dat dan was.

2004: Door de toename van digitaal roken sluit de laatste Wageningse sigarenfabriek.

Economie[bewerken]

De stad Wageningen moet het voornamelijk hebben van kennisproductie. Daartoe zijn de universiteiten op hett gebied van Landbouwkunde van onschatbare waarde. Met name cum laude afgestudeerde studenten worden tegen hoge bedragen verkocht.

De kleinnijverheid in Wageningen is van betekenis voor degenen die deze kleinijverheid ook bedrijven.

Jaarlijks trekt de stad duizenden toeristen. Absolute hoogtepunten zijn o.m. de herbouwde st. Kerkkerk, de opgebaarde en gebalsemde lichamen van de verdronken cavia's en de wekelijkse studentenmarkt, waar studenten voor grof geld van eigenaar wisselen.

Een aardigheid zijn de Wageninger Tuumkes, een soort kaakje waarvan de samenstelling zorgvuldig wordt geheim gehouden. Doordat Wageningers er een andere smaak op na houden dan de rest van Nederland, zijn de kaakjes niet zo populair. In vroeger tijd werden de kaakjes in de dorpen rond Wageningen door Zwarte Piet uitgedeeld aan stoute kindertjes. Midden jaren dertig is dit door de Raad van de Kinderbescherming verboden, waarna Zwarte Piet humare middelen van straffen is gaan toepassen: slaan met de roe of de vlakke hand. De tuumkes worden nu nog op verzoek gemaakt tijdens de jaarlijkse st. Vitusnacht als er voldoende varkens in de stad zijn.

Bestuur[bewerken]

Bepaling van de Prefect, gewassen pentekening, 1864

Wageningen wordt niet bestuurd door een gemeenteraad maar door een Bestuur. Het Bestuur wordt voorgezeten door een Prefect (plaatsvervanger van de Drost) die verantwoording schuldig is aan de Commissaris van de Koning in Arnhem enerzijds en aan de Wageningse Bewonersraad anderzijds. De Prefect wordt niet gekozen maar bepaald. Kandidaten worden van de toren van de st. Kerkkerk geworpen en de best overlevende wordt bepaald als Prefect. Dit gebeurt eens in de zeven jaar, op de vierde donderdag tussen 1200 en 1300 uur, het zg. Prefectuur.

Leden van het bestuur zijn herkenbaar in het dagelijks leven aan het houten stuur met elf spaken dat zij rond de hals dragen.

Indien de Wageningse Bewonersraad het niet eens kan worden met het bestuur, wordt de laatste buiten werking gesteld door haar geketend in de Rijn te werpen. Uit de toeschouwers wordt ter plekke een nieuw bestuur samengesteld. Weigering leidt tot verbanning uit de stad.

Bevolkingssamenstelling[bewerken]

Tot 1998 waren er, naast de autochtone bevolking, 2540 verschillende nationaliteiten in de stad. Daarna liep dit aantal terug door het overlijden van de Eskimo.

Monumenten[bewerken]

  • de st. Kerkkerk (1963) In de voor-Christelijke tijd heeft hier al een houten zaalkerkje gestaan, die later vervangen werd door een tufstenen exemplaar. Volgens de "Historiea Waganensis" is de kerk begin elfde eeuw vervangen door een bakstenen exemplaar in de gotische stijl van de veertiende eeuw. Het is dit exemplaar wat in de nacht van Kerst 1673 tijdens een vreselijke onweerstorm door de aarde werd verzwolgen. Herbouw in de 20e eeuw leverde een kopie op van deze kerk. Merk op het stijlverschil tussen toren en kerk.
  • De Noordgracht van de voormalige vesting staat bekend als het meest uitgebreide kweek-experiment uit de geschiedenis van de landbouwkunde. De dampen die gewoonlijk van het water stijgen worden door de Wageningers als "heilzaam" beschreven, door de rest van de bewoonde planeet als "uiters onwelriekend en gevaarlijk". Niettemin mag de gracht zich in een bepaalde vorm van toerisme verheugen.
  • het gebouw van de HEMA (Pestlijerspad) uit 1997 is een treffend voorbeeld van massa-belediging van publiek en bovendien van slechte smaak. De architect wordt al jaren met processen achtervolgt.
  • Restanten van de stadsmuur aan de Zuidgracht. Eerder aandoenlijk dan interessant zijn de verzamelde bakstenen die een twijfelachtig soort muurtje vormen aan de lommerrijke stadgracht aan de zuidzijde van de stad. De zonneweide voor de muur is door zijn dubbelfunctie (tevens hondenuitlaatplek) niet goed betreedbaar.
  • de derde kloostersteeg biedt de bezoeker een uitdagende kijk op een middeleeuwse passage. In feite betreft het een nauw tunneltje waarin de urinelucht zich succesvoller opdringt dan de indrukken uit vervlogen tijden.
  • de latanentische moskee uit de tweede eeuw voor Christus is moeilijk te vinden maar bevindt zich aan het eind van het Ossezeikpad. Het gebedshuis staat leeg maar is te bezichtigen.

Partnersteden[bewerken]

Wageningen heeft de volgende dorpen/steden als partner:

  • Bruheze
  • Eemkerk
  • Gijzenrooi
  • Kerkenhoek
  • Breesaap
  • Zosenerdam
  • Oetewaal

}